Breng samen met een kind in kaart bij wie het zich veilig voelt en bij wie het terechtkan

Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Versterk wat er al is

Vaak kunnen kinderen wel iemand in hun omgeving noemen van wie ze steun zouden willen krijgen, maar durven ze dat niet zelf te vragen

Denk ook aan georganiseerde informele steun

Zoals maatjesprojecten of een steungezin, wanneer een kind weinig steun in de eigen omgeving heeft of er specifieke behoeftes zijn.

Zie jezelf niet alleen als hulpverlener, maar ook als verbinder

Help kinderen en gezinnen om duurzame steun om zich heen op te bouwen en werk gelijkwaardig samen met het steunnetwerk.

Kijk breed naar mogelijke steunfiguren

Denk niet alleen aan de mensen die heel dicht bij een kind staan, maar ook aan familieleden, vrienden, buren, leerkrachten, sportcoaches en andere vertrouwde volwassenen én leeftijdsgenoten.

In dit onderzoek van Het Vergeten Kind vind je enkele mooie voorbeelden op welke manier hulpverleners het isolement van kinderen verkleinen.

Anneke Keizer, jeugdverpleegkundige: ‘Soms hebben de mensen die niet meewerken, of voor onveiligheid zorgen, juist de meeste invloed. Dat kun je niet negeren.’ Ze geeft het voorbeeld van een alleenstaande moeder die overbelast was. Haar moeder (de oma van de kinderen), die zich op een vervelende manier bemoeide met het gezin, had forse psychiatrische problemen. ‘Deze oma zal altijd een rol blijven spelen in het gezin van haar dochter, terwijl wij weer vertrekken.’ Het netwerk heeft ervoor gezorgd dat deze oma inmiddels beter begrijpt wat haar invloed is op het gezin van haar dochter. Zonder haar af te vallen, en door haar ook haar zegje te laten doen, is deze oma verteld dat ze minder een beroep moet doen op haar dochter. Een patroon moest doorbroken worden. 

In de praktijk: hoe betrek je het sociale netwerk bij een gezin, ook wanneer dit onveilig lijkt?

Ieder kind heeft een eigen steunsysteem

Juist omdat professionele hulp meestal tijdelijk is, is het belangrijk om niet alleen zelf steun te bieden, maar ook te investeren in de relaties rondom een kind. Verken daarom samen met kinderen en gezinnen welke mensen voor hen betekenisvol zijn en op welke gebieden. Kijk niet alleen naar wie er nu al steun biedt, maar ook naar welke relaties versterkt kunnen worden en welke nieuwe verbindingen mogelijk zijn. Soms is één vertrouwde persoon al van onschatbare waarde. Tegelijkertijd biedt een breder netwerk vaak meer mogelijkheden om verschillende vormen van steun te ontvangen wanneer dat nodig is.

Soms vinden kinderen of ouders het moeilijk om anderen om hulp te vragen. Schaamte, loyaliteit of de angst om anderen te belasten kunnen daarbij een rol spelen. Juist dan kun jij helpen door mogelijkheden zichtbaar te maken en het gesprek over steun aan te gaan. Tegelijkertijd geldt: steun laat zich niet afdwingen. Kinderen en jongeren bepalen uiteindelijk zelf bij wie zij zich veilig voelen en wie zij vertrouwen.

Betrek de mensen die een belangrijke rol spelen uit het netwerk waar mogelijk ook bij de hulpverlening. Zie hen als partners en erken hun rol in het dagelijks leven van een kind.

Aisha:

’Gelukkig heb ik mensen die mij steunden op verschillende plekken ontmoet. Op school, in de hulpverlening, bij sommige begeleiders, bij vrienden en ook vanuit mijn geloof.’

Sociale steun is niet alleen een aanvulling op professionele hulp, maar een belangrijke beschermende factor op zichzelf. Niet ieder kind krijgt steun van dezelfde mensen. Waar het ene kind vooral terechtkan bij een ouder, vindt een ander steun bij een vriend, grootouder, mentor of buurvrouw. Ook verandert dit in de loop van het leven. En niet iedere relatie biedt dezelfde steun. Een familielid kan veiligheid bieden, een vriend afleiding en plezier, terwijl een mentor helpt meedenken over problemen.

Georganiseerde informele steun

Hoe geef je lotgenotencontact goed vorm? En waar hebben jongeren vooral behoefte aan? Lees het interview met onderzoeker Annemiek Harder en ervaringsdeskundige Noah van der Zande in Augeo Magazine.

Lotgenotencontact & maatjes

Er zijn tal van organisaties en initiatieven die informele steun organiseren voor kinderen en gezinnen. De Alliantie informele steun Jeugd en Gezin bundelt de krachten van organisaties die informele steun bieden.

In deze wegwijzer vind je de resultaten van een uitgebreid onderzoek onder partners van de alliantie.

Alliantie informele steun voor jeugd en gezin

Vrijwilligers en maatjes kunnen verschillende vormen van steun bieden, bijvoorbeeld praktische hulp, samen activiteiten ondernemen of een luisterend oor.

Lotgenotencontact verdient daarbij speciale aandacht. Voor kinderen en jongeren kan het helpen om anderen te ontmoeten die vergelijkbare ervaringen hebben meegemaakt. Die herkenning kan gevoelens van eenzaamheid verminderen en laten zien dat je niet de enige bent.

Wanneer een kind of gezin weinig steun ervaart vanuit het eigen netwerk of een klein netwerk heeft, kunnen georganiseerde vormen van informele steun door vrijwilligers uitkomst bieden.

Denk aan een maatjesproject, buurtgezinnen, jongerenwerk, een mentorprogramma of een lotgenotengroep. Ook deze vormen van sociale steun zetten in op een persoonlijke relatie en contact buiten de professionele hulpverlening.

Inez:

‘Bij andere jongeren vond ik iets wat ik lang had gemist: herkenning. Ik hoefde niet uit te leggen waarom sommige dingen moeilijk voor me waren.’

Jimmy:

‘Als mijn ouders ruzie maakten, ging ik met de hond naar buiten. Daardoor kon ik even uit de spanning stappen. Mijn hond helpt me nog steeds om rustig te worden als ik word getriggerd’.

Esmay:

‘Mijn geloof gaf me het vertrouwen dat ik het waard ben om door te gaan en er ook voor anderen te kunnen zijn.’

Mo:

‘Mijn vrienden hoefden mijn problemen niet op te lossen. Ze waren er, maakten me aan het lachen en lieten me kind zijn. Soms is steun gewoon samen muziek luisteren, lachen of een klein gesprek voeren. Even afleiding van de situatie thuis.’

School, sport en andere plekken waar kinderen mensen ontmoeten

Steun hoeft bovendien niet altijd fysiek aanwezig te zijn. Ook online kunnen kinderen en jongeren contact vinden met anderen die hen begrijpen, naar hen luisteren of vergelijkbare ervaringen hebben.

Sommige kinderen en jongeren noemen ook hun huisdier als belangrijke bron van steun. Een huisdier kan troost, gezelschap en een gevoel van veiligheid bieden, vooral in stressvolle periodes.

Veel steun ontstaat op de plekken waar kinderen dagelijks komen. Ook op school, bij sportclubs, in de buurt of tijdens andere activiteiten kunnen waardevolle relaties ontstaan.

School is daarbij een belangrijke plek, omdat kinderen daar veel tijd doorbrengen.  Ze kunnen daar betrouwbare volwassenen ontmoeten bij wie zij terechtkunnen wanneer het moeilijk gaat. Een goede relatie met een docent, mentor of klasgenoten kan kinderen het gevoel geven dat ze gezien worden en erbij horen. Ook kunnen kinderen via school meedoen aan activiteiten. En school kan doorverwijzen wanneer kinderen meer ondersteuning nodig hebben.

Ook trainers, muziekdocenten, jongerenwerkers en andere volwassenen die kinderen regelmatig ontmoeten, kunnen een belangrijke rol spelen. Daarom is het waardevol wanneer kinderen op meerdere plekken contacten hebben waaruit sociale steun kan ontstaan.

Voor sommige kinderen en gezinnen spelen ook een geloofsgemeenschap, kerk, moskee, tempel of andere gemeenschap een belangrijke rol. Ze kunnen er terecht voor sociale contacten, praktische hulp, zingeving en een gevoel van verbondenheid.

Vrienden en leeftijdgenoten

Naarmate kinderen ouder worden, krijgen vrienden vaak een grotere rol in hun leven. Goede vriendschappen geven een gevoel van verbondenheid en zorgen voor plezier, afleiding en steun. Ook op latere leeftijd heeft dit nog positieve uitkomsten voor jongeren. Het hoeft niet om veel vrienden te gaan, maar één of enkele relaties waarin vertrouwen centraal staat zijn al helpend.

Vrienden kunnen een belangrijke bron van emotionele steun zijn. Tegelijkertijd vinden jongeren het soms lastig om ingrijpende ervaringen met vrienden te bespreken. Vrienden weten niet altijd hoe ze moeten reageren of herkennen de situatie niet. Toch is het belangrijk om als professional te erkennen dat vriendschappen heel belangrijk zijn voor jongeren en hen daarin te ondersteunen.

Een betrouwbare volwassene buiten het gezin

Juist als steun thuis minder beschikbaar is, is het belangrijk te kijken wie kinderen buitenshuis kunnen steunen. Er bestaat geen vaste definitie van zo'n betrouwbare volwassene. Belangrijker dan wie iemand is, is wat diegene doet: beschikbaar zijn, luisteren zonder oordeel, belangstelling tonen en er zijn wanneer een kind steun nodig heeft.

Familieleden spelen daarbij vaak een belangrijke rol. Een betrokken grootouder, tante, oom of oudere broer of zus kan een kind steun, stabiliteit en een gevoel van verbondenheid bieden, vooral wanneer de situatie thuis ingewikkeld is. Bijvoorbeeld een grootouder die het kind financieel ondersteunt of dingen met het kind doet die ouders niet konden doen, zoals een dagje uit gaan of een tante die het kind mee op vakantie neemt.

Voor veel kinderen en jongeren vormt zo'n vertrouwde volwassene uit hun directe omgeving een belangrijk anker. Iemand bij wie ze terechtkunnen, die hen ziet en die laat merken dat ze ertoe doen.

Ouders en verzorgers: de belangrijkste basis

Voor de meeste kinderen zijn ouders of verzorgers de eerste en belangrijkste bron van sociale steun. Zij bieden veiligheid, troost en steun in het dagelijks leven en praktische steun bijvoorbeeld bij huisvesting.

Wanneer ouders zelf veel stress ervaren, worstelen met psychische problemen, onvoldoende beschikbaar zijn of onderdeel zijn van de onveilige situatie, kunnen zij vaak onvoldoende steun bieden. Ook al hebben ouders problemen, ze blijven meestal wel belangrijk voor een kind. Als een van beiden problemen heeft, komt er meer druk op de andere ouder te liggen. Het is belangrijk ook daar oog voor te hebben.

Kijk naar mogelijkheden om de ouder-kindrelatie te versterken, zolang dat veilig en passend is. Een warmere en meer ondersteunende relatie met een ouder kan veel betekenen voor het welzijn van een kind.

‘Goede vriendschappen kunnen jongeren met trauma enorm helpen’.

Hoogleraar Anne-Laura van Harmelen vertelt in Augeo Magazine over het belang van vriendschappen:

hoofdstuk 5

Welke bronnen van sociale steun zijn er?

Rond ieder kind en gezin staan mensen die sociale steun kunnen bieden. Dat kunnen ouders, broers of zussen zijn, maar ook een tante, buurman, sportcoach, docent, vriend of vrijwilliger. Soms is die steun al aanwezig in het dagelijks leven van een kind. Soms is extra aandacht nodig om bestaande relaties te versterken of nieuwe steun te organiseren.

Ouders en verzorgers: de belangrijkste basis

[1] Taylor, S. E. (2011). Social support: A review. In H. S. Friedman (Ed.), The Oxford handbook of health psychology (pp. 190–214). Oxford University Press.

[2] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & Van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

[3] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[4] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[5] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

Onderzoek onder jongeren laat zien dat ouders voor de meeste kinderen en jongeren de belangrijkste bron van sociale steun zijn. In haar overzichtsartikel beschrijft Taylor [1] dat een steunende gezinsomgeving samenhangt met de ontwikkeling van emotieregulatie en sociale vaardigheden. Daarmee vormt het gezin een belangrijke basis voor een gezonde ontwikkeling en voor het vermogen om later sociale steun te zoeken en te gebruiken. Ook wanneer de ouders zelf problemen hebben, geldt dit vaak. Ghazaleh en collega’s interviewden jongeren tussen de 12 en 27 jaar die onder andere een ouder met psychische problemen of een verslaving hadden, jonge mantelzorgers waren of in armoede leefden. De meeste jongeren noemden hun ouders als primaire bron van steun [2]. En wanneer één ouder uitviel of onvoldoende beschikbaar was, bleek de andere ouder vaak juist een belangrijke steunfiguur. Daarnaast werden ook broers, zussen, grootouders en andere familieleden regelmatig genoemd als bron van steun.

Een vergelijkbaar beeld komt naar voren in het onderzoek van Wiersma en collega's onder 16- tot 23-jarigen in de vroege volwassenheid die gebruikmaakten van één of meerdere vormen van professionele hulp of ondersteuning [3]. Ook deze jongeren noemden ouders het vaakst als belangrijkste steunfiguren.

Chang en collega's bevestigen het belang van gezinsrelaties in een onderzoek onder jongeren die kindermishandeling hadden meegemaakt [4]. Jongeren die zowel thuis als op school en in de gemeenschap beschermende relaties hadden, functioneerden beter dan jongeren die thuis geen beschermende relaties hadden, maar wel op andere plekken. Daarbij bleken beschermende factoren binnen het gezin en de aanwezigheid van een betrouwbare volwassene buiten het gezin sterker samen te hangen met positieve ontwikkelingsuitkomsten dan steun vanuit de bredere gemeenschap alleen.

Bauer en collega's laten in hun systematische review zien dat veel interventies die sociale steun willen versterken zich daarom richten op ouders of verzorgers [5]. Door ouders te ondersteunen in hun opvoedende en ondersteunende rol proberen deze interventies de belangrijkste bron van sociale steun voor kinderen te versterken. Tegelijkertijd benadrukken de auteurs dat aanvullende steunfiguren buiten het gezin belangrijk zijn wanneer deze steun thuis beperkt beschikbaar is.

Een betrouwbare volwassene buiten het gezin

[1] Werner, E. E. (1993). Risk, resilience, and recovery: Perspectives from the Kauai Longitudinal Study. Development and Psychopathology, 5(4), 503–515. https://doi.org/10.1017/S095457940000612X

[2] Leung, D. Y. L., Chan, A. C. Y., & Ho, G. W. K. (2022). Resilience of emerging adults after adverse childhood experiences: A qualitative systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 163–181.

[3] Frederick, J., Spratt, T., & Devaney, J. (2023). Supportive relationships with trusted adults for children and young people who have experienced adversities: Implications for social work service provision. The British Journal of Social Work, 53(6), 3129–3145.

[4] Bellis, M. A., Hughes, K., Ford, K., Ramos Rodriguez, G., Sethi, D., & Passmore, J. (2019). Life course health consequences and associated annual costs of adverse childhood experiences across Europe and North America: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health, 4(10), e517–e528.

[5] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[6] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & Van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

[7] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[8] Lester, S., Khatwa, M., & Sutcliffe, K. (2020). Service needs of young people affected by adverse childhood experiences (ACEs): A systematic review of UK qualitative evidence. Children and Youth Services Review, 118, 105429.

Veel onderzoeken laten zien dat één betrouwbare volwassene buiten het gezin een belangrijke bron van steun kan zijn. Al in de invloedrijke Kauai Longitudinal Studie uit 1993 beschreef Werner dat veel kinderen, die ondanks armoede en andere risico's naast persoonlijke kenmerken vrijwel altijd konden terugvallen op ten minste één betrokken volwassene buiten het gezin, veerkrachtig opgroeiden [1]. Deze volwassene bood een veilige basis, vertrouwen en steun en hielp hen om zich positief te blijven ontwikkelen.

Deze bevinding wordt bevestigd in recenter onderzoek. In hun kwalitatieve systematische review beschrijven Leung en collega's dat jongeren die ingrijpende jeugdervaringen meemaken uit vrijwel alle geïncludeerde studies een docent, mentor, buur, coach of familielid noemden die voor hen het verschil maakte [2]. Deze volwassenen luisterden, namen hen serieus, boden hoop en stimuleerden hen om verder te kijken dan hun moeilijke omstandigheden.

Frederick en collega's concluderen op basis van een overzicht van negentien studies dat betrouwbare volwassenen uit verschillende contexten kunnen komen, zoals het gezin, de familie, school, sport of de buurt, zolang zij beschikbaar, betrouwbaar en betrokken zijn [3].

Ook kwantitatief onderzoek laat zien hoe belangrijk deze relaties met betrouwbare volwassenen buiten het gezin zijn. Bellis en collega's laten zien dat de aanwezigheid van een vertrouwde volwassene samenhangt met positievere uitkomsten op het gebied van welzijn en gezondheid, na het meemaken van ingrijpende jeugdervaringen [4]. En onderzoek van Chang en collega's laat zien dat jongeren die, naast steun binnen het gezin ook konden terugvallen op een betrouwbare volwassene buiten het gezin, de meest positieve ontwikkelingsuitkomsten hadden [5].

Onderzoek onder jongeren zelf bevestigt dit beeld. In het kwalitatieve onderzoek van Ghazaleh en collega’s bijvoorbeeld (waarin jongeren tussen de 12 en 27 jaar die onder andere een ouder met psychische problemen of een verslaving hadden, jonge mantelzorgers waren of in armoede leefden werden geïnterviewd), noemden jongeren naast ouders onder andere docenten, jongerenwerkers, familieleden en vrijwilligers als belangrijke steunfiguren [6]. Ook Wiersma en collega's vonden onder 16- tot 23-jarigen die gebruikmaakten van professionele ondersteuning dat jongeren steun putten uit verschillende betrouwbare volwassenen, zoals familieleden, professionals, docenten en andere mensen uit hun sociale omgeving [7]. Vooral de combinatie van meerdere betekenisvolle relaties bleek belangrijk voor hun veerkracht.

Ook professionals kunnen een belangrijke betrouwbare volwassene zijn. In hun systematische review naar de ondersteuningsbehoeften van jongeren met ingrijpende jeugdervaringen beschrijven Lester en collega's dat steunende relaties met betrouwbare professionals door jongeren werden gezien als een waardevolle basis van effectieve hulp [8].

Steun op verschillende plekken

[1] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & Van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

Cappelle, H., & Cox, N. (2021). Steunfiguren in de integrale jeugdhulp. Hogeschool VIVES.

[2] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[4] Van Loon-Dikkers, L. (2025). Don't forget about the school: Understanding the impact of family violence on children through their well-being at school [Doctoral thesis, Erasmus University Rotterdam]. Erasmus University Rotterdam.

[5] Achahchah, J., Hamdi, A., Kros, K., Yohannes, R., & Bektaş, G. (2023). De kracht van informele netwerken. Kennisplatform Inclusief Samenleven.

Kinderen en jongeren kunnen steun halen uit veel bronnen buiten het gezin. Vrienden worden vaak genoemd als belangrijke bron van steun, vooral voor afleiding, plezier en het gevoel erbij te horen [1]. Daarnaast noemen jongeren regelmatig docenten, mentoren, sportcoaches, jongerenwerkers, buren en andere volwassenen uit hun dagelijkse omgeving [2].

Specifiek voor jongeren met ingrijpende jeugdervaringen vonden Dauvermann en collega's dat de kwaliteit van vriendschappen op veertienjarige leeftijd samenhing met beter veerkrachtig functioneren tien jaar later [3]. Goede vriendschappen hingen daarnaast samen met een positievere beleving van sociale inclusie en met verschillen in hersenactiviteit tijdens sociale uitsluiting. Volgens de onderzoekers kunnen positieve vriendschappen jongeren helpen om sociale ervaringen anders te verwerken en daardoor bijdragen aan veerkracht.

Ook school blijkt een belangrijke plek voor sociale steun. Onderzoek van Van Loon-Dikkers toont bijvoorbeeld aan dat goede relaties met leraren en klasgenoten en een gevoel van verbondenheid met school kunnen bijdragen aan positieve ontwikkelingsuitkomsten, juist voor kinderen die thuis moeilijke omstandigheden meemaken [4].

Voor sommige kinderen en gezinnen spelen ook religieuze, culturele of andere gemeenschappen een belangrijke rol. Onderzoek naar informele netwerken laat zien dat steun ook kan ontstaan vanuit lokale, culturele of religieuze gemeenschappen en burgerinitiatieven. Deze netwerken bieden niet alleen praktische en emotionele steun, maar kunnen ook bijdragen aan sociale verbondenheid en vroegsignalering van problemen [5].

Georganiseerde informele steun en lotgenotencontact

[1] Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J. M., Card, N., Burton, S., Schwartz, S., Sykes, L. A. Y., Kanchewa, S., Kupersmidt, J., & Hussain, S. (2019). The effects of youth mentoring programs: A meta-analysis of outcome studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423–443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8

[2] Koper, N. (2023). Better together: Supporting youth with mental health needs by utilizing the social network [Doctoral thesis, Universiteit Utrecht]. Utrecht University.

[3] Lester, S., Khatwa, M., & Sutcliffe, K. (2020). Service needs of young people affected by adverse childhood experiences (ACEs): A systematic review of UK qualitative evidence. Children and Youth Services Review, 118, 105429.

Onderzoek naar mentorprogramma's laat zien dat langdurige mentorrelaties kunnen bijdragen aan het sociaal en emotioneel functioneren van jongeren [1]. Koper onderzocht hoe jongeren met mentale problemen ondersteund kunnen worden door inzet van het sociale netwerk. Interventies die het sociale netwerk activeren en waarbij jongeren zelf inspraak hadden, zoals de JIM-aanpak (Jouw Ingebrachte Mentor), zijn effectief gebleken [2].

Jongeren zelf vinden lotgenotencontact waardevol, ze noemen dat bijvoorbeeld in de systematische review naar de ondersteuningsbehoeften van jongeren met ingrijpende jeugdervaringen van Lester en collega's [3]. Jongeren geven aan dat herkenning en contact met anderen die vergelijkbare ervaringen hebben meegemaakt helpt om zich minder alleen te voelen.

Ieder kind heeft een eigen steunsysteem

[1] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[2] Liu, T., Zhou, Z., Zhang, S., Zhang, F., & Yan, C. (2026). Latent profiles of perceived social support among adolescents and their relationship with depressive symptoms. Frontiers in Psychology, 16, 1647562.

[3] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[4] Cappelle, H., & Cox, N. (2021). Steunfiguren in de integrale jeugdhulp. Hogeschool VIVES.

[5] Peelen, J., Schoppink, I., Van Dam, C., & Van Hattum, M. (2023). Steunfiguren in de jeugdzorg. Bovenregionaal Expertisenetwerk Jeugd Gelderland.

Steeds vaker wordt in onderzoek gekeken naar profielen van sociale steun, omdat het sociale netwerk en de kwaliteit daarvan er bij iedereen anders uit ziet en een andere rol kan hebben. Chang en collega’s vonden bijvoorbeeld dat jongeren die ingrijpende jeugdervaringen hebben meegemaakt verschillende combinaties van beschermende factoren hebben, zoals veel steun vanuit de familie, maar weinig steun vanuit de gemeenschap. Het is belangrijk om steun op meerdere niveaus te krijgen [1]. Ook Liu en collega’s vonden verschillende profielen van sociale steun bij adolescenten en vonden, dat wanneer jongeren veel steun van veel verschillende bronnen ontvingen, ze meer veerkracht en een betere coping lieten zien [2]. Wanneer jongeren wel sociale steun hadden, maar de kwaliteit daarvan niet zo hoog was, beschermde dit minder tegen ingrijpende ervaringen.

Verschillende onderzoeken laten zien dat jongeren vaak al mensen om zich heen hebben die steun zouden kunnen bieden, maar dat zij het niet altijd gemakkelijk vinden om deze mensen daadwerkelijk te betrekken. Schaamte, loyaliteit, de wens om anderen niet te belasten of het gevoel geen steun nodig te hebben spelen daarbij regelmatig een rol [3]. Onderzoek naar steunfiguren in de jeugdhulp in België laat daarnaast zien dat jongeren zelf willen bepalen wie zij vertrouwen en betrekken. Vaak kennen jongeren voor elke vorm van ondersteuning wel iemand maar durven ze het niet expliciet te vragen. Hier ligt dus een belangrijke rol voor professionals. Ook moet de professional verbindend werken met de steunfiguur. Veel professionals hebben een ander ideaalbeeld van steunfiguren dan jongeren zelf, zo zouden ze bijvoorbeeld eerder op zoek gaan naar steun van volwassenen in plaats van leeftijdsgenoten, bijvoorbeeld omdat het vriendennetwerk van jongeren vaak wisselend is. Maar het is belangrijk dat professionals niet vooraf al mensen uitsluiten en vooral luisteren naar wat jongeren willen en vinden. Professionals kunnen daarom een belangrijke rol spelen in het herkennen, versterken en verbinden van bestaande steunbronnen, zonder deze op te leggen [4].

Ook in Nederland zien jongeren, ouders en jeugdprofessionals meerwaarde in samenwerking met steunfiguren in de jeugdhulp, blijkt uit onderzoek in de jeugdzorg in Gelderland naar steunfiguren [5]. In de praktijk wordt in de jeugdzorg nog te weinig samengewerkt met steunfiguren. Professionals geven aan niet te weten hoe ze het samenwerken met steunfiguren moeten aanpakken en vinden hun eigen rol in het hulpverleningstraject onduidelijk. Jongeren en ouders staan open voor steunfiguren, maar ze willen niet dat de band met deze persoon veranderd. Professionals hebben een belangrijke rol in de positionering van de steunfiguur in de hulpverlening en het leven van een kind of gezin.

deel dit artikel

Breng samen met een kind in kaart bij wie het zich veilig voelt en bij wie het terechtkan

Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Versterk wat er al is

Vaak kunnen kinderen wel iemand in hun omgeving noemen van wie ze steun zouden willen krijgen, maar durven ze dat niet zelf te vragen

Denk ook aan georganiseerde informele steun

Zoals maatjesprojecten of een steungezin, wanneer een kind weinig steun in de eigen omgeving heeft of er specifieke behoeftes zijn.

Zie jezelf niet alleen als hulpverlener, maar ook als verbinder

Help kinderen en gezinnen om duurzame steun om zich heen op te bouwen en werk gelijkwaardig samen met het steunnetwerk.

Kijk breed naar mogelijke steunfiguren

Denk niet alleen aan de mensen die heel dicht bij een kind staan, maar ook aan familieleden, vrienden, buren, leerkrachten, sportcoaches en andere vertrouwde volwassenen én leeftijdsgenoten.

Anneke Keizer, jeugdverpleegkundige: ‘Soms hebben de mensen die niet meewerken, of voor onveiligheid zorgen, juist de meeste invloed. Dat kun je niet negeren.’ Ze geeft het voorbeeld van een alleenstaande moeder die overbelast was. Haar moeder (de oma van de kinderen), die zich op een vervelende manier bemoeide met het gezin, had forse psychiatrische problemen. ‘Deze oma zal altijd een rol blijven spelen in het gezin van haar dochter, terwijl wij weer vertrekken.’ Het netwerk heeft ervoor gezorgd dat deze oma inmiddels beter begrijpt wat haar invloed is op het gezin van haar dochter. Zonder haar af te vallen, en door haar ook haar zegje te laten doen, is deze oma verteld dat ze minder een beroep moet doen op haar dochter. Een patroon moest doorbroken worden. 

In de praktijk: hoe betrek je het sociale netwerk bij een gezin, ook wanneer dit onveilig lijkt?

Juist omdat professionele hulp meestal tijdelijk is, is het belangrijk om niet alleen zelf steun te bieden, maar ook te investeren in de relaties rondom een kind. Verken daarom samen met kinderen en gezinnen welke mensen voor hen betekenisvol zijn en op welke gebieden. Kijk niet alleen naar wie er nu al steun biedt, maar ook naar welke relaties versterkt kunnen worden en welke nieuwe verbindingen mogelijk zijn. Soms is één vertrouwde persoon al van onschatbare waarde. Tegelijkertijd biedt een breder netwerk vaak meer mogelijkheden om verschillende vormen van steun te ontvangen wanneer dat nodig is.

Soms vinden kinderen of ouders het moeilijk om anderen om hulp te vragen. Schaamte, loyaliteit of de angst om anderen te belasten kunnen daarbij een rol spelen. Juist dan kun jij helpen door mogelijkheden zichtbaar te maken en het gesprek over steun aan te gaan. Tegelijkertijd geldt: steun laat zich niet afdwingen. Kinderen en jongeren bepalen uiteindelijk zelf bij wie zij zich veilig voelen en wie zij vertrouwen.

Betrek de mensen die een belangrijke rol spelen uit het netwerk waar mogelijk ook bij de hulpverlening. Zie hen als partners en erken hun rol in het dagelijks leven van een kind.

Vrijwilligers en maatjes kunnen verschillende vormen van steun bieden, bijvoorbeeld praktische hulp, samen activiteiten ondernemen of een luisterend oor.

Lotgenotencontact verdient daarbij speciale aandacht. Voor kinderen en jongeren kan het helpen om anderen te ontmoeten die vergelijkbare ervaringen hebben meegemaakt. Die herkenning kan gevoelens van eenzaamheid verminderen en laten zien dat je niet de enige bent.

Er zijn tal van organisaties en initiatieven die informele steun organiseren voor kinderen en gezinnen. De Alliantie informele steun Jeugd en Gezin bundelt de krachten van organisaties die informele steun bieden.

In deze wegwijzer vind je de resultaten van een uitgebreid onderzoek onder partners van de alliantie.

Alliantie informele steun voor jeugd en gezin
Inez:

‘Bij andere jongeren vond ik iets wat ik lang had gemist: herkenning. Ik hoefde niet uit te leggen waarom sommige dingen moeilijk voor me waren.’

Wanneer een kind of gezin weinig steun ervaart vanuit het eigen netwerk of een klein netwerk heeft, kunnen georganiseerde vormen van informele steun door vrijwilligers uitkomst bieden.

Denk aan een maatjesproject, buurtgezinnen, jongerenwerk, een mentorprogramma of een lotgenotengroep. Ook deze vormen van sociale steun zetten in op een persoonlijke relatie en contact buiten de professionele hulpverlening.

Georganiseerde informele steun

Hoe geef je lotgenotencontact goed vorm? En waar hebben jongeren vooral behoefte aan? Lees het interview met onderzoeker Annemiek Harder en ervaringsdeskundige Noah van der Zande in Augeo Magazine.

Lotgenotencontact & maatjes
Aisha:

’Gelukkig heb ik mensen die mij steunden op verschillende plekken ontmoet. Op school, in de hulpverlening, bij sommige begeleiders, bij vrienden en ook vanuit mijn geloof.’

Sociale steun is niet alleen een aanvulling op professionele hulp, maar een belangrijke beschermende factor op zichzelf. Niet ieder kind krijgt steun van dezelfde mensen. Waar het ene kind vooral terechtkan bij een ouder, vindt een ander steun bij een vriend, grootouder, mentor of buurvrouw. Ook verandert dit in de loop van het leven. En niet iedere relatie biedt dezelfde steun. Een familielid kan veiligheid bieden, een vriend afleiding en plezier, terwijl een mentor helpt meedenken over problemen.

Ieder kind heeft een eigen steunsysteem

In dit onderzoek van Het Vergeten Kind vind je enkele mooie voorbeelden op welke manier hulpverleners het isolement van kinderen verkleinen.

Jimmy:

‘Als mijn ouders ruzie maakten, ging ik met de hond naar buiten. Daardoor kon ik even uit de spanning stappen. Mijn hond helpt me nog steeds om rustig te worden als ik word getriggerd’.

Steun hoeft bovendien niet altijd fysiek aanwezig te zijn. Ook online kunnen kinderen en jongeren contact vinden met anderen die hen begrijpen, naar hen luisteren of vergelijkbare ervaringen hebben.

Sommige kinderen en jongeren noemen ook hun huisdier als belangrijke bron van steun. Een huisdier kan troost, gezelschap en een gevoel van veiligheid bieden, vooral in stressvolle periodes.

Esmay:

‘Mijn geloof gaf me het vertrouwen dat ik het waard ben om door te gaan en er ook voor anderen te kunnen zijn.’

Veel steun ontstaat op de plekken waar kinderen dagelijks komen. Ook op school, bij sportclubs, in de buurt of tijdens andere activiteiten kunnen waardevolle relaties ontstaan.

School is daarbij een belangrijke plek, omdat kinderen daar veel tijd doorbrengen.  Ze kunnen daar betrouwbare volwassenen ontmoeten bij wie zij terechtkunnen wanneer het moeilijk gaat. Een goede relatie met een docent, mentor of klasgenoten kan kinderen het gevoel geven dat ze gezien worden en erbij horen. Ook kunnen kinderen via school meedoen aan activiteiten. En school kan doorverwijzen wanneer kinderen meer ondersteuning nodig hebben.

Ook trainers, muziekdocenten, jongerenwerkers en andere volwassenen die kinderen regelmatig ontmoeten, kunnen een belangrijke rol spelen. Daarom is het waardevol wanneer kinderen op meerdere plekken contacten hebben waaruit sociale steun kan ontstaan.

Voor sommige kinderen en gezinnen spelen ook een geloofsgemeenschap, kerk, moskee, tempel of andere gemeenschap een belangrijke rol. Ze kunnen er terecht voor sociale contacten, praktische hulp, zingeving en een gevoel van verbondenheid.

‘Goede vriendschappen kunnen jongeren met trauma enorm helpen’.

Hoogleraar Anne-Laura van Harmelen vertelt in Augeo Magazine over het belang van vriendschappen:

School, sport en andere plekken waar kinderen mensen ontmoeten

Mo:

‘Mijn vrienden hoefden mijn problemen niet op te lossen. Ze waren er, maakten me aan het lachen en lieten me kind zijn. Soms is steun gewoon samen muziek luisteren, lachen of een klein gesprek voeren. Even afleiding van de situatie thuis.’

Naarmate kinderen ouder worden, krijgen vrienden vaak een grotere rol in hun leven. Goede vriendschappen geven een gevoel van verbondenheid en zorgen voor plezier, afleiding en steun. Ook op latere leeftijd heeft dit nog positieve uitkomsten voor jongeren. Het hoeft niet om veel vrienden te gaan, maar één of enkele relaties waarin vertrouwen centraal staat zijn al helpend.

Vrienden kunnen een belangrijke bron van emotionele steun zijn. Tegelijkertijd vinden jongeren het soms lastig om ingrijpende ervaringen met vrienden te bespreken. Vrienden weten niet altijd hoe ze moeten reageren of herkennen de situatie niet. Toch is het belangrijk om als professional te erkennen dat vriendschappen heel belangrijk zijn voor jongeren en hen daarin te ondersteunen.

Vrienden en leeftijdgenoten

Rond ieder kind en gezin staan mensen die sociale steun kunnen bieden. Dat kunnen ouders, broers of zussen zijn, maar ook een tante, buurman, sportcoach, docent, vriend of vrijwilliger. Soms is die steun al aanwezig in het dagelijks leven van een kind. Soms is extra aandacht nodig om bestaande relaties te versterken of nieuwe steun te organiseren.

Welke bronnen van sociale steun zijn er?

hoofdstuk 5

Voor de meeste kinderen zijn ouders of verzorgers de eerste en belangrijkste bron van sociale steun. Zij bieden veiligheid, troost en steun in het dagelijks leven en praktische steun bijvoorbeeld bij huisvesting.

Wanneer ouders zelf veel stress ervaren, worstelen met psychische problemen, onvoldoende beschikbaar zijn of onderdeel zijn van de onveilige situatie, kunnen zij vaak onvoldoende steun bieden. Ook al hebben ouders problemen, ze blijven meestal wel belangrijk voor een kind. Als een van beiden problemen heeft, komt er meer druk op de andere ouder te liggen. Het is belangrijk ook daar oog voor te hebben.

Kijk naar mogelijkheden om de ouder-kindrelatie te versterken, zolang dat veilig en passend is. Een warmere en meer ondersteunende relatie met een ouder kan veel betekenen voor het welzijn van een kind.

Ouders en verzorgers: de belangrijkste basis

Juist als steun thuis minder beschikbaar is, is het belangrijk te kijken wie kinderen buitenshuis kunnen steunen. Er bestaat geen vaste definitie van zo'n betrouwbare volwassene. Belangrijker dan wie iemand is, is wat diegene doet: beschikbaar zijn, luisteren zonder oordeel, belangstelling tonen en er zijn wanneer een kind steun nodig heeft.

Familieleden spelen daarbij vaak een belangrijke rol. Een betrokken grootouder, tante, oom of oudere broer of zus kan een kind steun, stabiliteit en een gevoel van verbondenheid bieden, vooral wanneer de situatie thuis ingewikkeld is. Bijvoorbeeld een grootouder die het kind financieel ondersteunt of dingen met het kind doet die ouders niet konden doen, zoals een dagje uit gaan of een tante die het kind mee op vakantie neemt.

Voor veel kinderen en jongeren vormt zo'n vertrouwde volwassene uit hun directe omgeving een belangrijk anker. Iemand bij wie ze terechtkunnen, die hen ziet en die laat merken dat ze ertoe doen.

Een betrouwbare volwassene buiten het gezin

[1] Taylor, S. E. (2011). Social support: A review. In H. S. Friedman (Ed.), The Oxford handbook of health psychology (pp. 190–214). Oxford University Press.

[2] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & Van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

[3] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[4] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[5] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

Onderzoek onder jongeren laat zien dat ouders voor de meeste kinderen en jongeren de belangrijkste bron van sociale steun zijn. In haar overzichtsartikel beschrijft Taylor [1] dat een steunende gezinsomgeving samenhangt met de ontwikkeling van emotieregulatie en sociale vaardigheden. Daarmee vormt het gezin een belangrijke basis voor een gezonde ontwikkeling en voor het vermogen om later sociale steun te zoeken en te gebruiken. Ook wanneer de ouders zelf problemen hebben, geldt dit vaak. Ghazaleh en collega’s interviewden jongeren tussen de 12 en 27 jaar die onder andere een ouder met psychische problemen of een verslaving hadden, jonge mantelzorgers waren of in armoede leefden. De meeste jongeren noemden hun ouders als primaire bron van steun [2]. En wanneer één ouder uitviel of onvoldoende beschikbaar was, bleek de andere ouder vaak juist een belangrijke steunfiguur. Daarnaast werden ook broers, zussen, grootouders en andere familieleden regelmatig genoemd als bron van steun.

Een vergelijkbaar beeld komt naar voren in het onderzoek van Wiersma en collega's onder 16- tot 23-jarigen in de vroege volwassenheid die gebruikmaakten van één of meerdere vormen van professionele hulp of ondersteuning [3]. Ook deze jongeren noemden ouders het vaakst als belangrijkste steunfiguren.

Chang en collega's bevestigen het belang van gezinsrelaties in een onderzoek onder jongeren die kindermishandeling hadden meegemaakt [4]. Jongeren die zowel thuis als op school en in de gemeenschap beschermende relaties hadden, functioneerden beter dan jongeren die thuis geen beschermende relaties hadden, maar wel op andere plekken. Daarbij bleken beschermende factoren binnen het gezin en de aanwezigheid van een betrouwbare volwassene buiten het gezin sterker samen te hangen met positieve ontwikkelingsuitkomsten dan steun vanuit de bredere gemeenschap alleen.

Bauer en collega's laten in hun systematische review zien dat veel interventies die sociale steun willen versterken zich daarom richten op ouders of verzorgers [5]. Door ouders te ondersteunen in hun opvoedende en ondersteunende rol proberen deze interventies de belangrijkste bron van sociale steun voor kinderen te versterken. Tegelijkertijd benadrukken de auteurs dat aanvullende steunfiguren buiten het gezin belangrijk zijn wanneer deze steun thuis beperkt beschikbaar is.

Ouders en verzorgers: de belangrijkste basis

[1] Werner, E. E. (1993). Risk, resilience, and recovery: Perspectives from the Kauai Longitudinal Study. Development and Psychopathology, 5(4), 503–515. https://doi.org/10.1017/S095457940000612X

[2] Leung, D. Y. L., Chan, A. C. Y., & Ho, G. W. K. (2022). Resilience of emerging adults after adverse childhood experiences: A qualitative systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 163–181.

[3] Frederick, J., Spratt, T., & Devaney, J. (2023). Supportive relationships with trusted adults for children and young people who have experienced adversities: Implications for social work service provision. The British Journal of Social Work, 53(6), 3129–3145.

[4] Bellis, M. A., Hughes, K., Ford, K., Ramos Rodriguez, G., Sethi, D., & Passmore, J. (2019). Life course health consequences and associated annual costs of adverse childhood experiences across Europe and North America: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health, 4(10), e517–e528.

[5] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[6] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & Van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

[7] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[8] Lester, S., Khatwa, M., & Sutcliffe, K. (2020). Service needs of young people affected by adverse childhood experiences (ACEs): A systematic review of UK qualitative evidence. Children and Youth Services Review, 118, 105429.

Veel onderzoeken laten zien dat één betrouwbare volwassene buiten het gezin een belangrijke bron van steun kan zijn. Al in de invloedrijke Kauai Longitudinal Studie uit 1993 beschreef Werner dat veel kinderen, die ondanks armoede en andere risico's naast persoonlijke kenmerken vrijwel altijd konden terugvallen op ten minste één betrokken volwassene buiten het gezin, veerkrachtig opgroeiden [1]. Deze volwassene bood een veilige basis, vertrouwen en steun en hielp hen om zich positief te blijven ontwikkelen.

Deze bevinding wordt bevestigd in recenter onderzoek. In hun kwalitatieve systematische review beschrijven Leung en collega's dat jongeren die ingrijpende jeugdervaringen meemaken uit vrijwel alle geïncludeerde studies een docent, mentor, buur, coach of familielid noemden die voor hen het verschil maakte [2]. Deze volwassenen luisterden, namen hen serieus, boden hoop en stimuleerden hen om verder te kijken dan hun moeilijke omstandigheden.

Frederick en collega's concluderen op basis van een overzicht van negentien studies dat betrouwbare volwassenen uit verschillende contexten kunnen komen, zoals het gezin, de familie, school, sport of de buurt, zolang zij beschikbaar, betrouwbaar en betrokken zijn [3].

Ook kwantitatief onderzoek laat zien hoe belangrijk deze relaties met betrouwbare volwassenen buiten het gezin zijn. Bellis en collega's laten zien dat de aanwezigheid van een vertrouwde volwassene samenhangt met positievere uitkomsten op het gebied van welzijn en gezondheid, na het meemaken van ingrijpende jeugdervaringen [4]. En onderzoek van Chang en collega's laat zien dat jongeren die, naast steun binnen het gezin ook konden terugvallen op een betrouwbare volwassene buiten het gezin, de meest positieve ontwikkelingsuitkomsten hadden [5].

Onderzoek onder jongeren zelf bevestigt dit beeld. In het kwalitatieve onderzoek van Ghazaleh en collega’s bijvoorbeeld (waarin jongeren tussen de 12 en 27 jaar die onder andere een ouder met psychische problemen of een verslaving hadden, jonge mantelzorgers waren of in armoede leefden werden geïnterviewd), noemden jongeren naast ouders onder andere docenten, jongerenwerkers, familieleden en vrijwilligers als belangrijke steunfiguren [6]. Ook Wiersma en collega's vonden onder 16- tot 23-jarigen die gebruikmaakten van professionele ondersteuning dat jongeren steun putten uit verschillende betrouwbare volwassenen, zoals familieleden, professionals, docenten en andere mensen uit hun sociale omgeving [7]. Vooral de combinatie van meerdere betekenisvolle relaties bleek belangrijk voor hun veerkracht.

Ook professionals kunnen een belangrijke betrouwbare volwassene zijn. In hun systematische review naar de ondersteuningsbehoeften van jongeren met ingrijpende jeugdervaringen beschrijven Lester en collega's dat steunende relaties met betrouwbare professionals door jongeren werden gezien als een waardevolle basis van effectieve hulp [8].

Een betrouwbare volwassene buiten het gezin

[1] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & Van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

Cappelle, H., & Cox, N. (2021). Steunfiguren in de integrale jeugdhulp. Hogeschool VIVES.

[2] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[4] Van Loon-Dikkers, L. (2025). Don't forget about the school: Understanding the impact of family violence on children through their well-being at school [Doctoral thesis, Erasmus University Rotterdam]. Erasmus University Rotterdam.

[5] Achahchah, J., Hamdi, A., Kros, K., Yohannes, R., & Bektaş, G. (2023). De kracht van informele netwerken. Kennisplatform Inclusief Samenleven.

Kinderen en jongeren kunnen steun halen uit veel bronnen buiten het gezin. Vrienden worden vaak genoemd als belangrijke bron van steun, vooral voor afleiding, plezier en het gevoel erbij te horen [1]. Daarnaast noemen jongeren regelmatig docenten, mentoren, sportcoaches, jongerenwerkers, buren en andere volwassenen uit hun dagelijkse omgeving [2].

Specifiek voor jongeren met ingrijpende jeugdervaringen vonden Dauvermann en collega's dat de kwaliteit van vriendschappen op veertienjarige leeftijd samenhing met beter veerkrachtig functioneren tien jaar later [3]. Goede vriendschappen hingen daarnaast samen met een positievere beleving van sociale inclusie en met verschillen in hersenactiviteit tijdens sociale uitsluiting. Volgens de onderzoekers kunnen positieve vriendschappen jongeren helpen om sociale ervaringen anders te verwerken en daardoor bijdragen aan veerkracht.

Ook school blijkt een belangrijke plek voor sociale steun. Onderzoek van Van Loon-Dikkers toont bijvoorbeeld aan dat goede relaties met leraren en klasgenoten en een gevoel van verbondenheid met school kunnen bijdragen aan positieve ontwikkelingsuitkomsten, juist voor kinderen die thuis moeilijke omstandigheden meemaken [4].

Voor sommige kinderen en gezinnen spelen ook religieuze, culturele of andere gemeenschappen een belangrijke rol. Onderzoek naar informele netwerken laat zien dat steun ook kan ontstaan vanuit lokale, culturele of religieuze gemeenschappen en burgerinitiatieven. Deze netwerken bieden niet alleen praktische en emotionele steun, maar kunnen ook bijdragen aan sociale verbondenheid en vroegsignalering van problemen [5].

Steun op verschillende plekken

[1] Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J. M., Card, N., Burton, S., Schwartz, S., Sykes, L. A. Y., Kanchewa, S., Kupersmidt, J., & Hussain, S. (2019). The effects of youth mentoring programs: A meta-analysis of outcome studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423–443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8

[2] Koper, N. (2023). Better together: Supporting youth with mental health needs by utilizing the social network [Doctoral thesis, Universiteit Utrecht]. Utrecht University.

[3] Lester, S., Khatwa, M., & Sutcliffe, K. (2020). Service needs of young people affected by adverse childhood experiences (ACEs): A systematic review of UK qualitative evidence. Children and Youth Services Review, 118, 105429.

Onderzoek naar mentorprogramma's laat zien dat langdurige mentorrelaties kunnen bijdragen aan het sociaal en emotioneel functioneren van jongeren [1]. Koper onderzocht hoe jongeren met mentale problemen ondersteund kunnen worden door inzet van het sociale netwerk. Interventies die het sociale netwerk activeren en waarbij jongeren zelf inspraak hadden, zoals de JIM-aanpak (Jouw Ingebrachte Mentor), zijn effectief gebleken [2].

Jongeren zelf vinden lotgenotencontact waardevol, ze noemen dat bijvoorbeeld in de systematische review naar de ondersteuningsbehoeften van jongeren met ingrijpende jeugdervaringen van Lester en collega's [3]. Jongeren geven aan dat herkenning en contact met anderen die vergelijkbare ervaringen hebben meegemaakt helpt om zich minder alleen te voelen.

Georganiseerde informele steun en lotgenotencontact

[1] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[2] Liu, T., Zhou, Z., Zhang, S., Zhang, F., & Yan, C. (2026). Latent profiles of perceived social support among adolescents and their relationship with depressive symptoms. Frontiers in Psychology, 16, 1647562.

[3] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

[4] Cappelle, H., & Cox, N. (2021). Steunfiguren in de integrale jeugdhulp. Hogeschool VIVES.

[5] Peelen, J., Schoppink, I., Van Dam, C., & Van Hattum, M. (2023). Steunfiguren in de jeugdzorg. Bovenregionaal Expertisenetwerk Jeugd Gelderland.

Steeds vaker wordt in onderzoek gekeken naar profielen van sociale steun, omdat het sociale netwerk en de kwaliteit daarvan er bij iedereen anders uit ziet en een andere rol kan hebben. Chang en collega’s vonden bijvoorbeeld dat jongeren die ingrijpende jeugdervaringen hebben meegemaakt verschillende combinaties van beschermende factoren hebben, zoals veel steun vanuit de familie, maar weinig steun vanuit de gemeenschap. Het is belangrijk om steun op meerdere niveaus te krijgen [1]. Ook Liu en collega’s vonden verschillende profielen van sociale steun bij adolescenten en vonden, dat wanneer jongeren veel steun van veel verschillende bronnen ontvingen, ze meer veerkracht en een betere coping lieten zien [2]. Wanneer jongeren wel sociale steun hadden, maar de kwaliteit daarvan niet zo hoog was, beschermde dit minder tegen ingrijpende ervaringen.

Verschillende onderzoeken laten zien dat jongeren vaak al mensen om zich heen hebben die steun zouden kunnen bieden, maar dat zij het niet altijd gemakkelijk vinden om deze mensen daadwerkelijk te betrekken. Schaamte, loyaliteit, de wens om anderen niet te belasten of het gevoel geen steun nodig te hebben spelen daarbij regelmatig een rol [3]. Onderzoek naar steunfiguren in de jeugdhulp in België laat daarnaast zien dat jongeren zelf willen bepalen wie zij vertrouwen en betrekken. Vaak kennen jongeren voor elke vorm van ondersteuning wel iemand maar durven ze het niet expliciet te vragen. Hier ligt dus een belangrijke rol voor professionals. Ook moet de professional verbindend werken met de steunfiguur. Veel professionals hebben een ander ideaalbeeld van steunfiguren dan jongeren zelf, zo zouden ze bijvoorbeeld eerder op zoek gaan naar steun van volwassenen in plaats van leeftijdsgenoten, bijvoorbeeld omdat het vriendennetwerk van jongeren vaak wisselend is. Maar het is belangrijk dat professionals niet vooraf al mensen uitsluiten en vooral luisteren naar wat jongeren willen en vinden. Professionals kunnen daarom een belangrijke rol spelen in het herkennen, versterken en verbinden van bestaande steunbronnen, zonder deze op te leggen [4].

Ook in Nederland zien jongeren, ouders en jeugdprofessionals meerwaarde in samenwerking met steunfiguren in de jeugdhulp, blijkt uit onderzoek in de jeugdzorg in Gelderland naar steunfiguren [5]. In de praktijk wordt in de jeugdzorg nog te weinig samengewerkt met steunfiguren. Professionals geven aan niet te weten hoe ze het samenwerken met steunfiguren moeten aanpakken en vinden hun eigen rol in het hulpverleningstraject onduidelijk. Jongeren en ouders staan open voor steunfiguren, maar ze willen niet dat de band met deze persoon veranderd. Professionals hebben een belangrijke rol in de positionering van de steunfiguur in de hulpverlening en het leven van een kind of gezin.

Ieder kind heeft een eigen steunsysteem