Mireille:

‘Ik ben eigenlijk door meerdere mensen opgevoed, omdat mijn eigen moeder er niet altijd voor mij kon zijn. Iedereen gaf me iets anders: liefde, uitleg, plezier, vaardigheden of gewoon vertrouwen. Mijn tante bijvoorbeeld deed leuke dingen met mij. En iemand anders legde me uit hoe dingen werken in het leven. En weer iemand anders gaf me af en toe wat geld, zodat ik ook zelf wat leuks kon doen.’

Sociale steun vergroot de mogelijkheden van kinderen

De kracht van sociale steun zit vaak niet in één groot gebaar, maar in de opeenstapeling van veel kleine, positieve ervaringen met verschillende mensen. Hoe meer van deze positieve ervaringen kinderen opdoen, hoe groter de bijdrage aan het welzijn en de ontwikkeling. Ook wanneer kinderen zulke ervaringen eerder hebben gemist, kunnen nieuwe steunende relaties later in het leven nog steeds bijdragen aan herstel en groei.

Uiteindelijk zorgt sociale steun ervoor dat de wereld van een kind groter wordt. Kinderen staan er niet meer alleen voor, maar kunnen terugvallen op een netwerk van mensen dat met hen medenkt, hen ondersteunt en nieuwe mogelijkheden biedt.

Via de mensen om hen heen krijgen kinderen toegang tot hulp, informatie, ervaringen en kansen die zij zelf misschien niet zouden hebben. Een buur die een kind meeneemt naar een sportclub, een familievriend die een talent ziet en stimuleert of de ouder van een vriendje die het kind meeneemt op vakantie: sociale relaties kunnen deuren openen die anders gesloten zouden blijven.

Sociale steun stimuleert ontwikkeling

Esmeralda:

‘Ik zag eigenlijk niks meer zitten en vond mezelf waardeloos. Er was een begeleider die me hoop gaf en in mij bleef geloven. Ze zei steeds: “Het komt goed met jou”. Die stem draag ik nog steeds met me mee.’

Indy over haar ervaringen bij de Augeo Jongerentaskforce:

’Ik kreeg alle ruimte om vragen te stellen als ik iets niet begreep of om fouten te maken. Niemand vond mijn vragen vervelend. Integendeel, ik voelde me welkom om te leren. Het was voor mij een plek waar ik steun vond.’

Renée:

‘Mijn basketbalcoach zag iets in mij wat ik zelf nog niet zag. Ze zag mijn talenten en stimuleerde mij om deze verder te ontwikkelen. Door haar ontdekte ik ook dat ik goed was in het delen van mijn verhaal en anderen daarmee kon helpen. Ik zal haar nooit meer vergeten.’

Jip:

‘Mijn hulpverlener leerde me omgaan met mijn emoties en te snappen wat er aan de hand was. Hij leerde mij dat wat ik had meegemaakt niet mijn schuld was. En als ik verdrietig was, las een andere hulpverlener soms een verhaaltje voor. Zo voelde ik me weer even kind en veilig.’

Indy:

‘Ik had mijn ervaringen liever niet gehad. Maar doordat ik lid werd van de Augeo Jongerentaskforce en daar gezien werd en serieus genomen, ontving ik veel steun. Nu kan ik mijn ervaringen gebruiken om andere jongeren te helpen. Dat geeft mijn verhaal betekenis.’

Betrouwbare anderen kunnen bovendien belangrijke rolmodellen zijn, ook wel natuurlijke mentors genoemd. Ze laten zien hoe je met anderen omgaat, conflicten oplost en hulp vraagt wanneer dat nodig is. Ook moedigen ze gezond en prosociaal gedrag aan en helpen ze kinderen om mogelijkheden voor zichzelf te zien die zij eerder misschien niet voor mogelijk hielden, terwijl ze negatieve keuzes juist ontmoedigen. Daarmee dragen ze bij aan hoop op een andere toekomst, geven ze zicht op alternatieve levenspaden en laten ze zien dat verandering mogelijk is. Denk aan een jongerenwerker die vertelt hoe die zelf obstakels heeft overwonnen. Door hun voorbeeldfunctie helpen deze natuurlijke mentors jongeren om een positief toekomstbeeld te ontwikkelen. Zo leren kinderen stap voor stap vaardigheden en gewoonten die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling. Vooral voor kinderen die thuis geen goede rolmodellen hebben (gehad), is dit extra belangrijk.

Steunende relaties bieden daarnaast veiligheid, voorspelbaarheid en verbondenheid. Kinderen weten dat er iemand is bij wie ze terechtkunnen en wat ze van diegene kunnen verwachten. Dat geeft ruimte om nieuwe dingen te proberen, fouten te maken en daarvan te leren.

Een groot deel van wat kinderen leren, komt voort uit contact met anderen. Iedere positieve ervaring in een steunende relatie draagt bij aan de ontwikkeling van een kind. Denk bijvoorbeeld aan een leerkracht die laat merken dat hij vertrouwen heeft in een kind, een sportcoach die een compliment geeft na een moeilijke training of een buur die een kind steeds vriendelijk begroet. Zulke ervaringen laten kinderen merken dat ze ertoe doen en dat ze op anderen kunnen rekenen, vooral wanneer ze dit thuis minder meekrijgen.

Sociale steun helpt het stresssysteem te kalmeren

Sociale steun heeft ook invloed op hoe het lichaam omgaat met stress. Wanneer kinderen langdurig onder spanning staan, blijft hun lichaam vaak in een staat van verhoogde alertheid. Sociale steun helpt om die stressreactie te verminderen. Alleen al het vertrouwen dat er iemand beschikbaar is, zorgt ervoor dat een stressvolle situatie minder bedreigend voelt. Daardoor reageert het lichaam minder heftig op stress en kan het stresssysteem sneller herstellen.

Daarnaast zorgt de aanwezigheid van een vertrouwd persoon ervoor dat er minder stresshormonen worden aangemaakt en dat de hersengebieden die betrokken zijn bij stress en angst minder actief zijn. Tegelijkertijd stimuleert sociale steun biologische processen die bijdragen aan een gevoel van veiligheid en rust, zoals het kalmeren van het zenuwstelsel.

Daarnaast helpen steunende volwassenen kinderen om vaardigheden te ontwikkelen die spanning helpen reguleren. Een rustige en betrouwbare volwassene helpt een kind om weer tot rust te komen. Door nabij te zijn, emoties te erkennen en samen spanning te reguleren, leert een kind stap voor stap ook zelf beter met stress om te gaan. Denk bijvoorbeeld aan een kind dat zichtbaar gespannen op school komt. Een leerkracht die rustig blijft, benoemt wat hij ziet en het kind even de tijd geeft om tot rust te komen, leert het kind hoe het ook zichzelf kan kalmeren.

Maar wat heeft de voetbalclub me goed gedaan. Ik hoorde ergens bij, we trainden en speelden in een competitie. Hier had ik al die jaren van gedroomd en voor geknokt. You made it, heb ik vaak tegen mezelf gezegd. Linksom of rechtsom, het was gelukt. Wat was ik trots op mezelf, meer dan dat eigenlijk. Emotioneel.

Tegen de leerlingen op school benadruk ik altijd dat alles mogelijk is. Ook als je denkt dat het níet mogelijk is. “Kijk naar mij,” zeg ik dan.’

‘We woonden in een achterstandswijk in Rotterdam-Zuid. Ik heb daar genoeg jongeren zien afglijden. Tegen mezelf zei ik altijd: ik moet het goede voorbeeld zijn voor mijn jongere broertjes en zusjes. Als ik foute dingen ga doen, doen zij het ook. Dat wil ik mijn moeder niet aandoen. Het was best lastig, omdat ik geen vader had, geen rolmodel.

Ervaringsverhaal

In deze animatie over co-regulatie wordt uitgelegd hoe je een co-regulator voor kinderen kan zijn.

In de kennis-special Veerkracht versterken in de praktijk lees je meer over lichamelijke stressregulatie.

In de kennis-special Veerkracht versterken in de praktijk lees je meer over de rol van betekenisverlening.

Betekenisverlening

Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Realiseer je dat positieve ervaringen zich opstapelen

Een enkel contactmoment lijkt misschien klein, maar veel positieve ervaringen met verschillende mensen kunnen samen een groot verschil maken voor kinderen.

Help kinderen hun mogelijkheden te ontdekken

Door kinderen aan te moedigen en nieuwe perspectieven te bieden kun je hen helpen om vertrouwen te krijgen in wat zij kunnen bereiken.

Als volwassene ben je niet alleen iemand die ondersteuning biedt, maar je bent ook een voorbeeld voor kinderen

Door te laten zien hoe jij omgaat met emoties, relaties en uitdagingen, ben je een positief rolmodel voor kinderen, juist iets wat deze kinderen vaak thuis missen.

Wees je bewust van de kracht van sociale steun

Een steunende relatie kan veel betekenen voor het welzijn en de ontwikkeling van kinderen op de korte én lange termijn, zeker wanneer zij ingrijpende ervaringen meemaken. Iedereen kan hierin een verschil maken.

Sociale steun helpt kinderen om grip te houden en betekenis te geven aan wat hen overkomt

Twee manieren waarop sociale steun effectief is

Ook helpt sociale steun kinderen om moeilijke situaties niet alleen te hoeven dragen. Samen nadenken over oplossingen, weten dat iemand naast je staat en dat er anderen zijn die hetzelfde meemaken, vergroten het gevoel van controle en veiligheid.

Kinderen die iets ingrijpends meemaken, begrijpen vaak niet goed wat er gebeurt of waarom. Ze kunnen zich machteloos voelen, zichzelf de schuld geven of bang zijn voor wat er nog gaat komen. Gesprekken met vertrouwde anderen helpen kinderen om woorden te geven aan wat zij meemaken, gevoelens te begrijpen en gebeurtenissen in een ander perspectief te plaatsen. Dit helpt kinderen om hun ervaringen beter te verwerken. Denk bijvoorbeeld aan het kind de ruimte geven om te vertellen over de ervaringen. Daardoor krijgt een kind meer grip op de situatie en wordt het gemakkelijker om met moeilijke ervaringen om te gaan en deze een plek te geven.

Sociale steun werkt enerzijds als een buffer tegen de negatieve gevolgen van langdurige stress en ingrijpende ervaringen, zoals het ontwikkelen van psychische ziektes, ongezond gedrag en een slechte gezondheid. We zien op de lange termijn dat kinderen die zich gesteund voelden, minder vaak van zulke problemen ontwikkelen dan kinderen die geen sociale steun ervaarden. Andersom is een gebrek aan sociale steun een van de belangrijkste risicofactoren voor het ontwikkelen van problemen na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een posttraumatische stressstoornis. Een steunend netwerk werkt dus als een soort schild tegen de negatieve gevolgen van langdurig opgroeien in een stressvolle omgeving.

Bovendien dragen steunende relaties in het dagelijks leven dragen bij aan het welzijn en de ontwikkeling van kinderen, onafhankelijk van wat zij verder meemaken in hun leven. We zien dat kinderen die voldoende sociale steun ervaren, zich gemiddeld mentaal gezonder voelen en een hogere kwaliteit van leven hebben, op de korte en lange termijn. Sociale steun helpt kinderen dus niet alleen om de gevolgen van ingrijpende ervaringen op te vangen. Ook zonder stress of tegenslag vormt een steunende omgeving een belangrijke basis voor gezond opgroeien.

hoofdstuk 4

Waarom werkt sociale steun?

Kinderen en jongeren die voldoende sociale steun ervaren, zitten vaak lekkerder in hun vel en ontwikkelen zich beter. Ook kan sociale steun negatieve gevolgen van opgroeien met langdurige stress of ingrijpende ervaringen voorkomen. Maar hoe werkt dat?

Het stressbuffering model en het direct-effectmodel

[1] Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.

[2] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[3] Bellis, M. A., Hardcastle, K., Ford, K., Hughes, K., Ashton, K., Quigg, Z., & Butler, N. (2017). Does continuous trusted adult support in childhood impart life-course resilience against adverse childhood experiences? A retrospective study on adult health-harming behaviours and mental well-being. BMC Psychiatry, 17(1), 110.

[4] Von Cheong, E., Sinnott, C., Dahly, D., & Kearney, P. M. (2017). Adverse childhood experiences (ACEs) and later-life depression: Perceived social support as a potential protective factor. BMJ Open, 7(9), e013228.

[5] McCollum, D. C., Teeters, J. B., Moskal, K. R., & Woodward, M. J. (2024). Does social support moderate the association between adverse childhood experiences and substance-related problems? Substance Use & Misuse, 59(2), 269–277.

[6] Lee, H., Boyd, R., Slack, K. S., Mather, R. S., & Murray, R. K. (2022). Adverse childhood experiences, positive childhood experiences, and adult health. Journal of the Society for Social Work and Research, 13(3), 441–461.

[7] Aldomini, M., Lee, J. W., Nelson, A., Hwang, R. S., Alharbi, K. K., Sinky, T. H., Quronfulah, B. S., Khan, W. A., Elamin, M. O., & Nour, M. O. (2025). The moderating role of social support on the impact of adverse childhood experiences on life satisfaction and mental health in adulthood. Clinical Epidemiology and Global Health, 32, 101933.

[8] Buchanan, M., Newton-Howes, G., Cunningham, R., McLeod, G. F. H., & Boden, J. M. (2024). The role of social support in reducing the long-term burden of cumulative childhood adversity on adulthood internalising disorder. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 59(12), 2165–2175.

[9] Templeton, J. M., Dixon, W. E., Williams, S., Morelen, D., Driggers-Jones, L., & Robertson, C. (2025). The mediating role of social support on the link between adverse childhood experiences and adult mental health. Journal of Experimental Child Psychology, 252, 106148.

[10] Al-Mamun, F., Al Habib, A., Almerab, M. M., Soraci, P., & Mamun, M. A. (2025). Adverse childhood experiences and mental health: The mediating role of perceived social support and coping strategies. BMC Psychiatry, 25(1), 836.

[11] Horan, J. M., & Widom, C. S. (2015). From childhood maltreatment to allostatic load in adulthood: The role of social support. Child Maltreatment, 20(4), 229–239.

[12] Abate, B. B., Sendekie, A. K., Tadesse, A. W., Engdaw, T., Mengesha, A., Zemariam, A. B., Alamaw, A. W., Abebe, G., & Azmeraw, M. (2024). Resilience after adversity: An umbrella review of adversity protective factors and resilience-promoting interventions. Frontiers in Psychiatry, 15, 1391312.

[13] Hamby, S. (2025). The resilience portfolio concept: New insights into how sufficient strengths can overcome even high burdens of trauma. Review of General Psychology, 29(3), 311–324.

[14] Liu, Q., Jiang, M., Li, S., & Yang, Y. (2021). Perceived social support from different sources and adolescent life satisfaction across 42 countries/regions: The moderating role of national-level generalized trust. Journal of Youth and Adolescence, 50, 1384–1399.

[15] Lee, H., Boyd, R., Slack, K. S., Mather, R. S., & Murray, R. K. (2022). Adverse childhood experiences, positive childhood experiences, and adult health. Journal of the Society for Social Work and Research, 13(3), 441–461.

[16] Webster, D., Dunne, L., & Hunter, R. (2021). Association between social networks and subjective well-being in adolescents: A systematic review. Youth & Society, 53(2), 175–210.

[17] Wickramaratne, P. J., Yangchen, T., Lepow, L., Patra, B. G., Glicksberg, B. S., Talati, A., Adekkanattu, P., Ryu, E., Biernacka, J. M., Charney, A., Mann, J. J., Pathak, J., Olfson, M., & Weissman, M. M. (2022). Social connectedness as a determinant of mental health: A scoping review. PLOS ONE, 17(10), e0275004.

Dat sociale steun belangrijk is voor kinderen en jongeren, is een van de meest consistente bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek. Daarbij kan het onderscheid gemaakt worden tussen een beschermend (bufferend) effect van sociale steun bij stress en een direct bevorderend effect op gezondheid en welzijn. Al in 1985 stelden Cohen en Wills dat sociale steun zowel de negatieve gevolgen van stress kan verminderen (stressbuffering effect hypothese) als rechtstreeks kan bijdragen aan gezondheid en welzijn (main-effect hypothese) [1]. Sindsdien zijn deze twee hypotheses in veel onderzoek verder onderzocht en bevestigd. Een voorbeeld is een systematische review van Bauer en collega’s naar interventies die sociale steun inzetten om de mentale gezondheid van kinderen te verbeteren, waarin zij beide effecten zien terugkomen in deze interventies [2].

Enkele onderzoeken die specifiek inzicht geven in de beschermende en bevorderende rol van sociale steun lichten we eruit.

Onderzoek naar het effect van sociale steun kijkt daarbij naar verschillende processen, namelijk modererend of een mediërend effect. In onderzoek naar een modererend effect gaat het om de vraag of sociale steun de sterkte of richting van de relatie tussen ingrijpende ervaringen en negatieve gevolgen beïnvloedt. Een voorbeeld hiervan is het onderzoek van Bellis en collega’s, waaruit bleek dat wanneer kinderen een betrouwbare volwassene in hun jeugd hadden, zij minder negatieve gevolgen van ingrijpende jeugdervaringen ondervonden op mentaal welzijn en gezondheidsgedrag in hun latere leven [3] . Von Cheong en collega’s vonden dat ingrijpende jeugdervaringen vooral voorspellend waren voor depressieve klachten bij mensen met weinig ervaren sociale steun [4]. En McCollum en collega’s vonden daarnaast dat ervaren sociale steun de relatie tussen ingrijpende jeugdervaringen en alcoholgerelateerde problemen bij jongvolwassenen verzwakte [5]. Lee en collega’s vonden dat positieve sociale ervaringen in de kindertijd de kans op depressie, gezondheidsproblemen en risicogedrag door het meemaken van ingrijpende jeugdervaringen in de volwassenheid verminderden [6]. Daarnaast vonden Aldomini en collega’s dat positieve sociale steun samenhing met beter mentaal welzijn bij volwassenen met ingrijpende jeugdervaringen, waarbij vooral steun in de vorm van verbondenheid een belangrijke rol speelde [7].

Bij een mediërend effect wordt onderzocht of sociale steun een verklaring biedt voor het verband tussen ingrijpende ervaringen en latere gezondheidsuitkomsten. Zo vonden Buchanan en collega’s dat sociale steun de relatie tussen een opeenstapeling van ingrijpende jeugdervaringen en latere angst- en depressieve stoornissen gedeeltelijk verklaarde, ofwel: meer ingrijpende jeugdervaringen, leidt tot minder sociale steun en dat draagt bij aan het ontwikkelen van latere angst- en depressieve stoornissen [8]. Een vergelijkbaar patroon werd gevonden door Templeton en collega’s: meer ingrijpende jeugdervaringen hingen samen met minder ervaren sociale steun, wat vervolgens samenhing met meer angst- en depressieve klachten [9]. Ook Al-Mamun en collega’s vonden bij jongeren in Bangladesh dat sociale steun en actieve coping de relatie tussen ingrijpende jeugdervaringen en mentale gezondheidsproblemen bij jongeren gedeeltelijk verklaarden [10]. Daarnaast lieten Horan en Widom zien dat volwassenen die mishandeling hebben meegemaakt in hun jeugd, minder sociale steun in de kindertijd, jongvolwassenheid en middelbare leeftijd ervaarden, en dat dit samenhing met een lagere fysiologische stressbelasting op volwassen leeftijd, in vergelijking met mensen die geen mishandeling hebben meegemaakt. Dit gold vooral voor vrouwen [11]. Deze studies laten dus zien hoe belangrijk het is om voor deze kinderen extra in te zetten op sociale steun.

Sociale steun als beschermende factor wordt ook bevestigd in bredere overzichtsstudies naar veerkracht. Een recente umbrella review laat zien dat sociale steun eenn van de sterkste beschermende factoren is voor veerkracht na tegenslag [12]. Ook Hamby beschrijft sociale steun als een belangrijk onderdeel van het resilience portfolio: een combinatie van hulpbronnen waardoor mensen beter kunnen omgaan tegenslag [13].

Met betrekking tot de rechtstreekse bijdrage aan gezondheid en welzijn, onderzochten bijvoorbeeld Liu en collega’s de relatie tussen ervaren sociale steun en levenstevredenheid bij bijna 184.000 jongeren uit 42 landen [14]. Zij vonden dat steun van ouders, vrienden, klasgenoten en leerkrachten ieder onafhankelijk samenhing met een hogere levenstevredenheid, waarbij ouderlijke steun de sterkste voorspeller was. Lee en collega’s vonden dat weinig sociale steun, ook zonder het meemaken van ingrijpende jeugdervaringen, is geassocieerd met slechte gezondheidsuitkomsten in de volwassenheid [15]. Daarnaast laten overzichtsstudies zien dat sociale verbondenheid breed samenhangt met mentale gezondheid. Webster en collega’s vonden bijvoorbeeld dat sociale netwerken bij jongeren samenhangen met meer welzijn, een beter zelfbeeld en minder eenzaamheid [16]. Ook een recente scoping review van Wickramaratne en collega’s [17] laat zien dat sociale verbondenheid consistent samenhangt met minder depressieve en angstklachten.

Grip houden en betekenisgeving

[1] Hansford, M., & Jobson, L. (2021). Associations between relationship quality, social network resources, appraisals, coping, and posttraumatic stress disorder symptoms. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 13(5), 575–585.

[2] Leung, D. Y. L., Chan, A. C. Y., & Ho, G. W. K. (2022). Resilience of emerging adults after adverse childhood experiences: A qualitative systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 163–181.

[3] Von Cheong, E., Sinnott, C., Dahly, D., & Kearney, P. M. (2017). Adverse childhood experiences (ACEs) and later-life depression: Perceived social support as a potential protective factor. BMJ Open, 7(9), e013228.

[4] Schepers, A. D. L. (2025). Kracht en kwetsbaarheid van het netwerk [Masterthesis, Rijksuniversiteit Groningen].

[5] Lester, S., Khatwa, M., & Sutcliffe, K. (2020). Service needs of young people affected by adverse childhood experiences (ACEs): A systematic review of UK qualitative evidence. Children and Youth Services Review, 118, 105429.

[6] Cai, J.-Y., Wang, X.-Q., Zhang, T., & Pan, S.-Y. (2026). Social support and meaning in life: A meta-analysis. Journal of Happiness Studies, 27(2), 24.

Onderzoek laat zien dat sociale steun ook invloed heeft op de manier waarop mensen ingrijpende gebeurtenissen interpreteren en hoe ze hiermee omgaan. Zo vonden Hansford en Jobson dat de relatie tussen sociale steun en posttraumatische stressklachten voor een deel verklaard kan worden doordat mensen in hun sociale relaties een betekenis kunnen geven aan een traumatische ervaring, wat helpt bij de verwerking [1].  En Leung, Chan en Ho beschrijven in een systematische review naar veerkracht na ingrijpende jeugdervaringen dat steunende relaties jongeren kunnen helpen om gebeurtenissen te herwaarderen en te zien als iets waar zij mee om kunnen gaan [2]. Ook Von Cheong en collega’s beschrijven dat ervaren sociale steun samenhangt met betere cognitieve en emotionele verwerking van stressvolle gebeurtenissen [3].  Kwalitatief onderzoek onder jongeren laat zien dat gesprekken met vertrouwde anderen kunnen helpen om ervaringen te verwerken en de manier waarop ze naar zichzelf kijken te veranderen [4].

Daarnaast laat onderzoek zien dat gedeelde ervaringen en herkenning kunnen bijdragen aan betekenisgeving. Lester en collega’s vonden dat contact met andere jongeren met vergelijkbare ervaringen kan zorgen voor een gevoel van solidariteit en erkenning [5]. Cai en collega’s laten in een meta-analyse bovendien zien dat sociale steun in het algemeen positief samenhangt met betekenisgeving en het ervaren van doel en richting in het leven [6].

Sociale steun en het stresssysteem

[1] Chen, L., Zilioli, S., Jiang, Y., Wang, X., & Lin, D. (2021). Perceived social support and children's physiological responses to stress: An examination of the stress-buffering hypothesis. Psychosomatic Medicine, 83(1), 51–61.

[2] Heinrichs, M., Baumgartner, T., Kirschbaum, C., & Ehlert, U. (2003). Social support and oxytocin interact to suppress cortisol and subjective responses to psychosocial stress. Biological Psychiatry, 54(12), 1389–1398.

[3] Coan, J. A., Schaefer, H. S., & Davidson, R. J. (2006). Lending a hand: Social regulation of the neural response to threat. Psychological Science, 17(12), 1032–1039.

[4] Horan, J. M., & Widom, C. S. (2015). From childhood maltreatment to allostatic load in adulthood: The role of social support. Child Maltreatment, 20(4), 229–239.

[5] Sippel, L. M., Pietrzak, R. H., Charney, D. S., Mayes, L. C., & Southwick, S. M. (2015). How does social support enhance resilience in the trauma-exposed individual? Ecology and Society, 20(4), Article 10.

[6] Rosanbalm, K. D., & Murray, D. W. (2017). Caregiver co-regulation across development: A practice brief (OPRE Brief #2017-80). Office of Planning, Research, and Evaluation, Administration for Children and Families, U.S. Department of Health and Human Services.

Sociale steun beïnvloedt niet alleen hoe kinderen omgaan met stress, maar ook hoe hun lichaam daarop reageert. Onderzoek naar sociale buffering laat zien dat de aanwezigheid van een steunend persoon de fysiologische stressreactie kan verminderen. Zo vonden Chen en collega’s dat ervaren sociale steun bij kinderen samenhing met verschillen in de reactie van de HPA-as en het autonome zenuwstelsel tijdens een stressvolle situatie [1]. Experimenteel onderzoek bij volwassenen laat daarnaast zien dat sociale steun tijdens stress samenhing met een lagere cortisolreactie. Cortisol is het stresshormoon dat wordt afgegeven bij stress.  [2].

Ook hersenonderzoek laat zien dat sociale nabijheid, bijvoorbeeld iemand die naast je staat, invloed heeft op de verwerking van dreiging. In een fMRI-studie (hersenscan-studie) van Coan en collega’s verminderde het vasthouden van de hand van een vertrouwd persoon de activiteit in hersengebieden die betrokken zijn bij dreiging en stress [3]. Horan en Widom onderzochten in een longitudinaal cohortonderzoek hoe sociale steun gedurende de levensloop samenhangt met de lichamelijke gevolgen van kindermishandeling. Kinderen met een geschiedenis van mishandeling of verwaarlozing werden gevolgd tot in de volwassenheid en vergeleken met een controlegroep. De onderzoekers vonden dat sociale steun gedurende het leven deels verklaarde waarom sommige volwassenen met een geschiedenis van mishandeling minder fysiologische stressbelasting (allostatic load) hadden. Dat betekent dat de stress minder fysieke slijtage in het lichaam veroorzaakte wanneer deze volwassenen sociale steun hadden ontvangen [4].

Overzichtsonderzoek naar sociale steun en veerkracht beschrijft dat deze effecten samenhangen met verschillende processen, waaronder stressregulatie, coping en het ervaren van veiligheid [5]. Ook co-regulatie speelt daarbij een rol: kinderen leren omgaan met spanning en emoties niet alleen door zelfstandig te oefenen, maar ook door interacties met steunende volwassenen. Via co-regulatie helpen volwassenen kinderen om emoties te herkennen, spanning te reguleren en strategieën te ontwikkelen om met moeilijke situaties om te gaan. Dit geldt niet alleen voor ouders, maar ook voor andere belangrijke volwassenen, zoals leraren, coaches en mentors [6].

Sociale steun en een gezonde ontwikkeling

[1] Leung, D. Y. L., Chan, A. C. Y., & Ho, G. W. K. (2022). Resilience of emerging adults after adverse childhood experiences: A qualitative systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 163–181.

[2] Bellis, M. A., Hardcastle, K., Ford, K., Hughes, K., Ashton, K., Quigg, Z., & Butler, N. (2017). Does continuous trusted adult support in childhood impart life-course resilience against adverse childhood experiences? A retrospective study on adult health-harming behaviours and mental well-being. BMC Psychiatry, 17(1), 110.

[3] Webster, D., Dunne, L., & Hunter, R. (2021). Association between social networks and subjective well-being in adolescents: A systematic review. Youth & Society, 53(2), 175–210.

[4] Sippel, L. M., Pietrzak, R. H., Charney, D. S., Mayes, L. C., & Southwick, S. M. (2015). How does social support enhance resilience in the trauma-exposed individual? Ecology and Society, 20(4), Article 10.

[5] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[6] Markus, H., & Nurius, P. (1986). Possible selves. American Psychologist, 41(9), 954–969.

[7] Sulimani-Aidan, Y., & Schwartz-Tayri, T. M. (2021). The role of natural mentoring and sense of belonging in enhancing resilience among youth in care. Children and Youth Services Review, 120, 105773.

De positieve invloed van sociale steun op de ontwikkeling van kinderen wordt in verschillende onderzoeken beschreven. In hun systematische review laten Leung en collega's zien dat steunende volwassenen jongeren helpen om zelfvertrouwen op te bouwen, vaardigheden te ontwikkelen en een positiever toekomstperspectief te krijgen [1]. Daarnaast fungeren zij als rolmodel: zij stimuleren prosociaal gedrag, ontmoedigen risicovol gedrag en inspireren jongeren om andere keuzes te maken dan zij in hun omgeving hebben gezien. Ook Bellis en collega's vonden dat volwassenen die tijdens hun jeugd een betrouwbare volwassene hadden, later minder vaak ongezond of schadelijk gedrag vertoonden en een beter mentaal welzijn rapporteerden [2].

Ook andere onderzoeken laat zien dat steunende relaties bijdragen aan een gezonde ontwikkeling. Webster en collega's vonden in een systematische review dat offline sociale netwerken consistent samenhangen met een betere stemming, meer zelfvertrouwen en minder eenzaamheid bij adolescenten [3]. Sippel en collega's beschrijven daarnaast dat sociale steun veerkracht bevordert door onder andere positieve emoties, zelfwaardering, zelfeffectiviteit en het gevoel van verbondenheid te versterken [4]. Bauer en collega's concluderen in hun systematische review dat sociale steun de mentale gezondheid van kinderen en jongeren versterkt via verschillende mechanismen, waaronder verbondenheid, vertrouwen, sociale vaardigheden en positieve interacties [5].

Door blootstelling aan rolmodellen kunnen jongeren zich alternatieve toekomstscenario’s voorstellen, waardoor hun gevoel van perspectief en hoop toeneemt en ze gemotiveerd raken voor verandering. Een toekomstig zelfbeeld wordt onder andere gevormd door eerdere ervaringen, sociale interacties en vergelijking met anderen, volgens de theorie van Markus en Nurius [6]. Sulimani-Aidan en Tayri-Schwartz onderzochten de rol van natuurlijke mentoren (betekenisvolle volwassenen in het leven van jongeren) in het leven van jongeren in residentiële jeugdzorg voor hun veerkracht. Mentorschapsrelaties droegen via een sterker gevoel van verbondenheid bij aan meer hoop en betere levensvaardigheden van jongeren [7].

Sociale steun en het vergroten van mogelijkheden

[1] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[2] Hamby, S. (2025). The resilience portfolio concept: New insights into how sufficient strengths can overcome even high burdens of trauma. Review of General Psychology, 29(3), 311–324.

[3] Lee, H., Boyd, R., Slack, K. S., Mather, R. S., & Murray, R. K. (2022). Adverse childhood experiences, positive childhood experiences, and adult health. Journal of the Society for Social Work and Research, 13(3), 441–461.

[4] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[5] Gross-Manos, D., Kosher, H., Morris, A. S., & Hays-Grudo, J. (2025). The association between protective factors and children’s subjective well-being: A comparative cross-national analysis. Adversity and Resilience Science, 6(4), 537–556.

[6] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

Sociale steun vergroot ook de toegang tot hulpbronnen, kansen en positieve ervaringen. Bauer en collega's beschrijven in hun systematische review naar interventies bijvoorbeeld dat sociale steun aan kinderen onder meer werkt doordat kinderen via anderen toegang krijgen tot nieuwe mogelijkheden, sociale participatie en hulpbronnen [1]. Ook Hamby benadrukt in het Resilience Portfolio model dat steunende relaties kinderen niet alleen beschermen, maar ook in contact brengen met nieuwe mogelijkheden, rollen en positieve ervaringen die bijdragen aan veerkracht [2].

Het belang van de opeenstapeling van positieve ervaringen komt terug in onderzoek naar Positive Childhood Experiences (PCE's). Lee en collega's laten zien dat ervaringen zoals een betrouwbare volwassene, een beste vriend, ergens bij horen, een mentor of betrokkenheid bij de gemeenschap samenhangen met betere gezondheidsuitkomsten op volwassen leeftijd [3]. Daarbij lijken juist meerdere verschillende positieve ervaringen samen het grootste verschil te maken. Ook Chang en collega's vonden dat jongeren met een breder profiel van beschermende factoren, verspreid over gezin, school en omgeving, beter functioneren dan jongeren met minder verschillende beschermende factoren [4]. Gross-Manos en collega's laten eveneens zien dat het aantal beschermende ervaringen samenhangt met een hoger subjectief welzijn [5].

Dat beeld wordt bevestigd door jongeren zelf. In het onderzoek Wat mij helpt van de Hogeschool van Amsterdam beschrijven jongeren dat niet één grote interventie, maar juist de opeenstapeling van kleine, dagelijkse vormen van steun – zoals een kort gesprek, een veilige plek op school of in het jongerenwerk, of contact met leeftijdgenoten – voor hen het verschil maakte [6].

deel dit artikel

Maar wat heeft de voetbalclub me goed gedaan. Ik hoorde ergens bij, we trainden en speelden in een competitie. Hier had ik al die jaren van gedroomd en voor geknokt. You made it, heb ik vaak tegen mezelf gezegd. Linksom of rechtsom, het was gelukt. Wat was ik trots op mezelf, meer dan dat eigenlijk. Emotioneel.

Tegen de leerlingen op school benadruk ik altijd dat alles mogelijk is. Ook als je denkt dat het níet mogelijk is. “Kijk naar mij,” zeg ik dan.’

‘We woonden in een achterstandswijk in Rotterdam-Zuid. Ik heb daar genoeg jongeren zien afglijden. Tegen mezelf zei ik altijd: ik moet het goede voorbeeld zijn voor mijn jongere broertjes en zusjes. Als ik foute dingen ga doen, doen zij het ook. Dat wil ik mijn moeder niet aandoen. Het was best lastig, omdat ik geen vader had, geen rolmodel.

Ervaringsverhaal

Betrouwbare anderen kunnen bovendien belangrijke rolmodellen zijn, ook wel natuurlijke mentors genoemd. Ze laten zien hoe je met anderen omgaat, conflicten oplost en hulp vraagt wanneer dat nodig is. Ook moedigen ze gezond en prosociaal gedrag aan en helpen ze kinderen om mogelijkheden voor zichzelf te zien die zij eerder misschien niet voor mogelijk hielden, terwijl ze negatieve keuzes juist ontmoedigen. Daarmee dragen ze bij aan hoop op een andere toekomst, geven ze zicht op alternatieve levenspaden en laten ze zien dat verandering mogelijk is. Denk aan een jongerenwerker die vertelt hoe die zelf obstakels heeft overwonnen. Door hun voorbeeldfunctie helpen deze natuurlijke mentors jongeren om een positief toekomstbeeld te ontwikkelen. Zo leren kinderen stap voor stap vaardigheden en gewoonten die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling. Vooral voor kinderen die thuis geen goede rolmodellen hebben (gehad), is dit extra belangrijk.

Steunende relaties bieden daarnaast veiligheid, voorspelbaarheid en verbondenheid. Kinderen weten dat er iemand is bij wie ze terechtkunnen en wat ze van diegene kunnen verwachten. Dat geeft ruimte om nieuwe dingen te proberen, fouten te maken en daarvan te leren.

Een groot deel van wat kinderen leren, komt voort uit contact met anderen. Iedere positieve ervaring in een steunende relatie draagt bij aan de ontwikkeling van een kind. Denk bijvoorbeeld aan een leerkracht die laat merken dat hij vertrouwen heeft in een kind, een sportcoach die een compliment geeft na een moeilijke training of een buur die een kind steeds vriendelijk begroet. Zulke ervaringen laten kinderen merken dat ze ertoe doen en dat ze op anderen kunnen rekenen, vooral wanneer ze dit thuis minder meekrijgen.

Sociale steun stimuleert ontwikkeling

Renée:

‘Mijn basketbalcoach zag iets in mij wat ik zelf nog niet zag. Ze zag mijn talenten en stimuleerde mij om deze verder te ontwikkelen. Door haar ontdekte ik ook dat ik goed was in het delen van mijn verhaal en anderen daarmee kon helpen. Ik zal haar nooit meer vergeten.’

Indy over haar ervaringen bij de Augeo Jongerentaskforce:

’Ik kreeg alle ruimte om vragen te stellen als ik iets niet begreep of om fouten te maken. Niemand vond mijn vragen vervelend. Integendeel, ik voelde me welkom om te leren. Het was voor mij een plek waar ik steun vond.’

Esmeralda:

‘Ik zag eigenlijk niks meer zitten en vond mezelf waardeloos. Er was een begeleider die me hoop gaf en in mij bleef geloven. Ze zei steeds: “Het komt goed met jou”. Die stem draag ik nog steeds met me mee.’

Mireille:

‘Ik ben eigenlijk door meerdere mensen opgevoed, omdat mijn eigen moeder er niet altijd voor mij kon zijn. Iedereen gaf me iets anders: liefde, uitleg, plezier, vaardigheden of gewoon vertrouwen. Mijn tante bijvoorbeeld deed leuke dingen met mij. En iemand anders legde me uit hoe dingen werken in het leven. En weer iemand anders gaf me af en toe wat geld, zodat ik ook zelf wat leuks kon doen.’

Uiteindelijk zorgt sociale steun ervoor dat de wereld van een kind groter wordt. Kinderen staan er niet meer alleen voor, maar kunnen terugvallen op een netwerk van mensen dat met hen medenkt, hen ondersteunt en nieuwe mogelijkheden biedt.

Via de mensen om hen heen krijgen kinderen toegang tot hulp, informatie, ervaringen en kansen die zij zelf misschien niet zouden hebben. Een buur die een kind meeneemt naar een sportclub, een familievriend die een talent ziet en stimuleert of de ouder van een vriendje die het kind meeneemt op vakantie: sociale relaties kunnen deuren openen die anders gesloten zouden blijven.

Sociale steun vergroot de mogelijkheden van kinderen

De kracht van sociale steun zit vaak niet in één groot gebaar, maar in de opeenstapeling van veel kleine, positieve ervaringen met verschillende mensen. Hoe meer van deze positieve ervaringen kinderen opdoen, hoe groter de bijdrage aan het welzijn en de ontwikkeling. Ook wanneer kinderen zulke ervaringen eerder hebben gemist, kunnen nieuwe steunende relaties later in het leven nog steeds bijdragen aan herstel en groei.

Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Realiseer je dat positieve ervaringen zich opstapelen

Een enkel contactmoment lijkt misschien klein, maar veel positieve ervaringen met verschillende mensen kunnen samen een groot verschil maken voor kinderen.

Help kinderen hun mogelijkheden te ontdekken

Door kinderen aan te moedigen en nieuwe perspectieven te bieden kun je hen helpen om vertrouwen te krijgen in wat zij kunnen bereiken.

Als volwassene ben je niet alleen iemand die ondersteuning biedt, maar je bent ook een voorbeeld voor kinderen

Door te laten zien hoe jij omgaat met emoties, relaties en uitdagingen, ben je een positief rolmodel voor kinderen, juist iets wat deze kinderen vaak thuis missen.

Wees je bewust van de kracht van sociale steun

Een steunende relatie kan veel betekenen voor het welzijn en de ontwikkeling van kinderen op de korte én lange termijn, zeker wanneer zij ingrijpende ervaringen meemaken. Iedereen kan hierin een verschil maken.

In de kennis-special Veerkracht versterken in de praktijk lees je meer over de rol van betekenisverlening.

Betekenisverlening

Ook helpt sociale steun kinderen om moeilijke situaties niet alleen te hoeven dragen. Samen nadenken over oplossingen, weten dat iemand naast je staat en dat er anderen zijn die hetzelfde meemaken, vergroten het gevoel van controle en veiligheid.

Sociale steun helpt kinderen om grip te houden en betekenis te geven aan wat hen overkomt

Indy:

‘Ik had mijn ervaringen liever niet gehad. Maar doordat ik lid werd van de Augeo Jongerentaskforce en daar gezien werd en serieus genomen, ontving ik veel steun. Nu kan ik mijn ervaringen gebruiken om andere jongeren te helpen. Dat geeft mijn verhaal betekenis.’

Kinderen die iets ingrijpends meemaken, begrijpen vaak niet goed wat er gebeurt of waarom. Ze kunnen zich machteloos voelen, zichzelf de schuld geven of bang zijn voor wat er nog gaat komen. Gesprekken met vertrouwde anderen helpen kinderen om woorden te geven aan wat zij meemaken, gevoelens te begrijpen en gebeurtenissen in een ander perspectief te plaatsen. Dit helpt kinderen om hun ervaringen beter te verwerken. Denk bijvoorbeeld aan het kind de ruimte geven om te vertellen over de ervaringen. Daardoor krijgt een kind meer grip op de situatie en wordt het gemakkelijker om met moeilijke ervaringen om te gaan en deze een plek te geven.

Jip:

‘Mijn hulpverlener leerde me omgaan met mijn emoties en te snappen wat er aan de hand was. Hij leerde mij dat wat ik had meegemaakt niet mijn schuld was. En als ik verdrietig was, las een andere hulpverlener soms een verhaaltje voor. Zo voelde ik me weer even kind en veilig.’

Sociale steun heeft ook invloed op hoe het lichaam omgaat met stress. Wanneer kinderen langdurig onder spanning staan, blijft hun lichaam vaak in een staat van verhoogde alertheid. Sociale steun helpt om die stressreactie te verminderen. Alleen al het vertrouwen dat er iemand beschikbaar is, zorgt ervoor dat een stressvolle situatie minder bedreigend voelt. Daardoor reageert het lichaam minder heftig op stress en kan het stresssysteem sneller herstellen.

Daarnaast zorgt de aanwezigheid van een vertrouwd persoon ervoor dat er minder stresshormonen worden aangemaakt en dat de hersengebieden die betrokken zijn bij stress en angst minder actief zijn. Tegelijkertijd stimuleert sociale steun biologische processen die bijdragen aan een gevoel van veiligheid en rust, zoals het kalmeren van het zenuwstelsel.

Daarnaast helpen steunende volwassenen kinderen om vaardigheden te ontwikkelen die spanning helpen reguleren. Een rustige en betrouwbare volwassene helpt een kind om weer tot rust te komen. Door nabij te zijn, emoties te erkennen en samen spanning te reguleren, leert een kind stap voor stap ook zelf beter met stress om te gaan. Denk bijvoorbeeld aan een kind dat zichtbaar gespannen op school komt. Een leerkracht die rustig blijft, benoemt wat hij ziet en het kind even de tijd geeft om tot rust te komen, leert het kind hoe het ook zichzelf kan kalmeren.

Sociale steun helpt het stresssysteem te kalmeren

In deze animatie over co-regulatie wordt uitgelegd hoe je een co-regulator voor kinderen kan zijn.

In de kennis-special Veerkracht versterken in de praktijk lees je meer over lichamelijke stressregulatie.

Kinderen en jongeren die voldoende sociale steun ervaren, zitten vaak lekkerder in hun vel en ontwikkelen zich beter. Ook kan sociale steun negatieve gevolgen van opgroeien met langdurige stress of ingrijpende ervaringen voorkomen. Maar hoe werkt dat?

Waarom werkt sociale steun?

hoofdstuk 4

Sociale steun werkt enerzijds als een buffer tegen de negatieve gevolgen van langdurige stress en ingrijpende ervaringen, zoals het ontwikkelen van psychische ziektes, ongezond gedrag en een slechte gezondheid. We zien op de lange termijn dat kinderen die zich gesteund voelden, minder vaak van zulke problemen ontwikkelen dan kinderen die geen sociale steun ervaarden. Andersom is een gebrek aan sociale steun een van de belangrijkste risicofactoren voor het ontwikkelen van problemen na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een posttraumatische stressstoornis. Een steunend netwerk werkt dus als een soort schild tegen de negatieve gevolgen van langdurig opgroeien in een stressvolle omgeving.

Bovendien dragen steunende relaties in het dagelijks leven dragen bij aan het welzijn en de ontwikkeling van kinderen, onafhankelijk van wat zij verder meemaken in hun leven. We zien dat kinderen die voldoende sociale steun ervaren, zich gemiddeld mentaal gezonder voelen en een hogere kwaliteit van leven hebben, op de korte en lange termijn. Sociale steun helpt kinderen dus niet alleen om de gevolgen van ingrijpende ervaringen op te vangen. Ook zonder stress of tegenslag vormt een steunende omgeving een belangrijke basis voor gezond opgroeien.

Twee manieren waarop sociale steun effectief is

[1] Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.

[2] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[3] Bellis, M. A., Hardcastle, K., Ford, K., Hughes, K., Ashton, K., Quigg, Z., & Butler, N. (2017). Does continuous trusted adult support in childhood impart life-course resilience against adverse childhood experiences? A retrospective study on adult health-harming behaviours and mental well-being. BMC Psychiatry, 17(1), 110.

[4] Von Cheong, E., Sinnott, C., Dahly, D., & Kearney, P. M. (2017). Adverse childhood experiences (ACEs) and later-life depression: Perceived social support as a potential protective factor. BMJ Open, 7(9), e013228.

[5] McCollum, D. C., Teeters, J. B., Moskal, K. R., & Woodward, M. J. (2024). Does social support moderate the association between adverse childhood experiences and substance-related problems? Substance Use & Misuse, 59(2), 269–277.

[6] Lee, H., Boyd, R., Slack, K. S., Mather, R. S., & Murray, R. K. (2022). Adverse childhood experiences, positive childhood experiences, and adult health. Journal of the Society for Social Work and Research, 13(3), 441–461.

[7] Aldomini, M., Lee, J. W., Nelson, A., Hwang, R. S., Alharbi, K. K., Sinky, T. H., Quronfulah, B. S., Khan, W. A., Elamin, M. O., & Nour, M. O. (2025). The moderating role of social support on the impact of adverse childhood experiences on life satisfaction and mental health in adulthood. Clinical Epidemiology and Global Health, 32, 101933.

[8] Buchanan, M., Newton-Howes, G., Cunningham, R., McLeod, G. F. H., & Boden, J. M. (2024). The role of social support in reducing the long-term burden of cumulative childhood adversity on adulthood internalising disorder. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 59(12), 2165–2175.

[9] Templeton, J. M., Dixon, W. E., Williams, S., Morelen, D., Driggers-Jones, L., & Robertson, C. (2025). The mediating role of social support on the link between adverse childhood experiences and adult mental health. Journal of Experimental Child Psychology, 252, 106148.

[10] Al-Mamun, F., Al Habib, A., Almerab, M. M., Soraci, P., & Mamun, M. A. (2025). Adverse childhood experiences and mental health: The mediating role of perceived social support and coping strategies. BMC Psychiatry, 25(1), 836.

[11] Horan, J. M., & Widom, C. S. (2015). From childhood maltreatment to allostatic load in adulthood: The role of social support. Child Maltreatment, 20(4), 229–239.

[12] Abate, B. B., Sendekie, A. K., Tadesse, A. W., Engdaw, T., Mengesha, A., Zemariam, A. B., Alamaw, A. W., Abebe, G., & Azmeraw, M. (2024). Resilience after adversity: An umbrella review of adversity protective factors and resilience-promoting interventions. Frontiers in Psychiatry, 15, 1391312.

[13] Hamby, S. (2025). The resilience portfolio concept: New insights into how sufficient strengths can overcome even high burdens of trauma. Review of General Psychology, 29(3), 311–324.

[14] Liu, Q., Jiang, M., Li, S., & Yang, Y. (2021). Perceived social support from different sources and adolescent life satisfaction across 42 countries/regions: The moderating role of national-level generalized trust. Journal of Youth and Adolescence, 50, 1384–1399.

[15] Lee, H., Boyd, R., Slack, K. S., Mather, R. S., & Murray, R. K. (2022). Adverse childhood experiences, positive childhood experiences, and adult health. Journal of the Society for Social Work and Research, 13(3), 441–461.

[16] Webster, D., Dunne, L., & Hunter, R. (2021). Association between social networks and subjective well-being in adolescents: A systematic review. Youth & Society, 53(2), 175–210.

[17] Wickramaratne, P. J., Yangchen, T., Lepow, L., Patra, B. G., Glicksberg, B. S., Talati, A., Adekkanattu, P., Ryu, E., Biernacka, J. M., Charney, A., Mann, J. J., Pathak, J., Olfson, M., & Weissman, M. M. (2022). Social connectedness as a determinant of mental health: A scoping review. PLOS ONE, 17(10), e0275004.

Dat sociale steun belangrijk is voor kinderen en jongeren, is een van de meest consistente bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek. Daarbij kan het onderscheid gemaakt worden tussen een beschermend (bufferend) effect van sociale steun bij stress en een direct bevorderend effect op gezondheid en welzijn. Al in 1985 stelden Cohen en Wills dat sociale steun zowel de negatieve gevolgen van stress kan verminderen (stressbuffering effect hypothese) als rechtstreeks kan bijdragen aan gezondheid en welzijn (main-effect hypothese) [1]. Sindsdien zijn deze twee hypotheses in veel onderzoek verder onderzocht en bevestigd. Een voorbeeld is een systematische review van Bauer en collega’s naar interventies die sociale steun inzetten om de mentale gezondheid van kinderen te verbeteren, waarin zij beide effecten zien terugkomen in deze interventies [2].

Enkele onderzoeken die specifiek inzicht geven in de beschermende en bevorderende rol van sociale steun lichten we eruit.

Onderzoek naar het effect van sociale steun kijkt daarbij naar verschillende processen, namelijk modererend of een mediërend effect. In onderzoek naar een modererend effect gaat het om de vraag of sociale steun de sterkte of richting van de relatie tussen ingrijpende ervaringen en negatieve gevolgen beïnvloedt. Een voorbeeld hiervan is het onderzoek van Bellis en collega’s, waaruit bleek dat wanneer kinderen een betrouwbare volwassene in hun jeugd hadden, zij minder negatieve gevolgen van ingrijpende jeugdervaringen ondervonden op mentaal welzijn en gezondheidsgedrag in hun latere leven [3] . Von Cheong en collega’s vonden dat ingrijpende jeugdervaringen vooral voorspellend waren voor depressieve klachten bij mensen met weinig ervaren sociale steun [4]. En McCollum en collega’s vonden daarnaast dat ervaren sociale steun de relatie tussen ingrijpende jeugdervaringen en alcoholgerelateerde problemen bij jongvolwassenen verzwakte [5]. Lee en collega’s vonden dat positieve sociale ervaringen in de kindertijd de kans op depressie, gezondheidsproblemen en risicogedrag door het meemaken van ingrijpende jeugdervaringen in de volwassenheid verminderden [6]. Daarnaast vonden Aldomini en collega’s dat positieve sociale steun samenhing met beter mentaal welzijn bij volwassenen met ingrijpende jeugdervaringen, waarbij vooral steun in de vorm van verbondenheid een belangrijke rol speelde [7].

Bij een mediërend effect wordt onderzocht of sociale steun een verklaring biedt voor het verband tussen ingrijpende ervaringen en latere gezondheidsuitkomsten. Zo vonden Buchanan en collega’s dat sociale steun de relatie tussen een opeenstapeling van ingrijpende jeugdervaringen en latere angst- en depressieve stoornissen gedeeltelijk verklaarde, ofwel: meer ingrijpende jeugdervaringen, leidt tot minder sociale steun en dat draagt bij aan het ontwikkelen van latere angst- en depressieve stoornissen [8]. Een vergelijkbaar patroon werd gevonden door Templeton en collega’s: meer ingrijpende jeugdervaringen hingen samen met minder ervaren sociale steun, wat vervolgens samenhing met meer angst- en depressieve klachten [9]. Ook Al-Mamun en collega’s vonden bij jongeren in Bangladesh dat sociale steun en actieve coping de relatie tussen ingrijpende jeugdervaringen en mentale gezondheidsproblemen bij jongeren gedeeltelijk verklaarden [10]. Daarnaast lieten Horan en Widom zien dat volwassenen die mishandeling hebben meegemaakt in hun jeugd, minder sociale steun in de kindertijd, jongvolwassenheid en middelbare leeftijd ervaarden, en dat dit samenhing met een lagere fysiologische stressbelasting op volwassen leeftijd, in vergelijking met mensen die geen mishandeling hebben meegemaakt. Dit gold vooral voor vrouwen [11]. Deze studies laten dus zien hoe belangrijk het is om voor deze kinderen extra in te zetten op sociale steun.

Sociale steun als beschermende factor wordt ook bevestigd in bredere overzichtsstudies naar veerkracht. Een recente umbrella review laat zien dat sociale steun eenn van de sterkste beschermende factoren is voor veerkracht na tegenslag [12]. Ook Hamby beschrijft sociale steun als een belangrijk onderdeel van het resilience portfolio: een combinatie van hulpbronnen waardoor mensen beter kunnen omgaan tegenslag [13].

Met betrekking tot de rechtstreekse bijdrage aan gezondheid en welzijn, onderzochten bijvoorbeeld Liu en collega’s de relatie tussen ervaren sociale steun en levenstevredenheid bij bijna 184.000 jongeren uit 42 landen [14]. Zij vonden dat steun van ouders, vrienden, klasgenoten en leerkrachten ieder onafhankelijk samenhing met een hogere levenstevredenheid, waarbij ouderlijke steun de sterkste voorspeller was. Lee en collega’s vonden dat weinig sociale steun, ook zonder het meemaken van ingrijpende jeugdervaringen, is geassocieerd met slechte gezondheidsuitkomsten in de volwassenheid [15]. Daarnaast laten overzichtsstudies zien dat sociale verbondenheid breed samenhangt met mentale gezondheid. Webster en collega’s vonden bijvoorbeeld dat sociale netwerken bij jongeren samenhangen met meer welzijn, een beter zelfbeeld en minder eenzaamheid [16]. Ook een recente scoping review van Wickramaratne en collega’s [17] laat zien dat sociale verbondenheid consistent samenhangt met minder depressieve en angstklachten.

Het stressbuffering model en het direct-effectmodel

[1] Hansford, M., & Jobson, L. (2021). Associations between relationship quality, social network resources, appraisals, coping, and posttraumatic stress disorder symptoms. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 13(5), 575–585.

[2] Leung, D. Y. L., Chan, A. C. Y., & Ho, G. W. K. (2022). Resilience of emerging adults after adverse childhood experiences: A qualitative systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 163–181.

[3] Von Cheong, E., Sinnott, C., Dahly, D., & Kearney, P. M. (2017). Adverse childhood experiences (ACEs) and later-life depression: Perceived social support as a potential protective factor. BMJ Open, 7(9), e013228.

[4] Schepers, A. D. L. (2025). Kracht en kwetsbaarheid van het netwerk [Masterthesis, Rijksuniversiteit Groningen].

[5] Lester, S., Khatwa, M., & Sutcliffe, K. (2020). Service needs of young people affected by adverse childhood experiences (ACEs): A systematic review of UK qualitative evidence. Children and Youth Services Review, 118, 105429.

[6] Cai, J.-Y., Wang, X.-Q., Zhang, T., & Pan, S.-Y. (2026). Social support and meaning in life: A meta-analysis. Journal of Happiness Studies, 27(2), 24.

Onderzoek laat zien dat sociale steun ook invloed heeft op de manier waarop mensen ingrijpende gebeurtenissen interpreteren en hoe ze hiermee omgaan. Zo vonden Hansford en Jobson dat de relatie tussen sociale steun en posttraumatische stressklachten voor een deel verklaard kan worden doordat mensen in hun sociale relaties een betekenis kunnen geven aan een traumatische ervaring, wat helpt bij de verwerking [1].  En Leung, Chan en Ho beschrijven in een systematische review naar veerkracht na ingrijpende jeugdervaringen dat steunende relaties jongeren kunnen helpen om gebeurtenissen te herwaarderen en te zien als iets waar zij mee om kunnen gaan [2]. Ook Von Cheong en collega’s beschrijven dat ervaren sociale steun samenhangt met betere cognitieve en emotionele verwerking van stressvolle gebeurtenissen [3].  Kwalitatief onderzoek onder jongeren laat zien dat gesprekken met vertrouwde anderen kunnen helpen om ervaringen te verwerken en de manier waarop ze naar zichzelf kijken te veranderen [4].

Daarnaast laat onderzoek zien dat gedeelde ervaringen en herkenning kunnen bijdragen aan betekenisgeving. Lester en collega’s vonden dat contact met andere jongeren met vergelijkbare ervaringen kan zorgen voor een gevoel van solidariteit en erkenning [5]. Cai en collega’s laten in een meta-analyse bovendien zien dat sociale steun in het algemeen positief samenhangt met betekenisgeving en het ervaren van doel en richting in het leven [6].

Grip houden en betekenisgeving

[1] Chen, L., Zilioli, S., Jiang, Y., Wang, X., & Lin, D. (2021). Perceived social support and children's physiological responses to stress: An examination of the stress-buffering hypothesis. Psychosomatic Medicine, 83(1), 51–61.

[2] Heinrichs, M., Baumgartner, T., Kirschbaum, C., & Ehlert, U. (2003). Social support and oxytocin interact to suppress cortisol and subjective responses to psychosocial stress. Biological Psychiatry, 54(12), 1389–1398.

[3] Coan, J. A., Schaefer, H. S., & Davidson, R. J. (2006). Lending a hand: Social regulation of the neural response to threat. Psychological Science, 17(12), 1032–1039.

[4] Horan, J. M., & Widom, C. S. (2015). From childhood maltreatment to allostatic load in adulthood: The role of social support. Child Maltreatment, 20(4), 229–239.

[5] Sippel, L. M., Pietrzak, R. H., Charney, D. S., Mayes, L. C., & Southwick, S. M. (2015). How does social support enhance resilience in the trauma-exposed individual? Ecology and Society, 20(4), Article 10.

[6] Rosanbalm, K. D., & Murray, D. W. (2017). Caregiver co-regulation across development: A practice brief (OPRE Brief #2017-80). Office of Planning, Research, and Evaluation, Administration for Children and Families, U.S. Department of Health and Human Services.

Sociale steun beïnvloedt niet alleen hoe kinderen omgaan met stress, maar ook hoe hun lichaam daarop reageert. Onderzoek naar sociale buffering laat zien dat de aanwezigheid van een steunend persoon de fysiologische stressreactie kan verminderen. Zo vonden Chen en collega’s dat ervaren sociale steun bij kinderen samenhing met verschillen in de reactie van de HPA-as en het autonome zenuwstelsel tijdens een stressvolle situatie [1]. Experimenteel onderzoek bij volwassenen laat daarnaast zien dat sociale steun tijdens stress samenhing met een lagere cortisolreactie. Cortisol is het stresshormoon dat wordt afgegeven bij stress.  [2].

Ook hersenonderzoek laat zien dat sociale nabijheid, bijvoorbeeld iemand die naast je staat, invloed heeft op de verwerking van dreiging. In een fMRI-studie (hersenscan-studie) van Coan en collega’s verminderde het vasthouden van de hand van een vertrouwd persoon de activiteit in hersengebieden die betrokken zijn bij dreiging en stress [3]. Horan en Widom onderzochten in een longitudinaal cohortonderzoek hoe sociale steun gedurende de levensloop samenhangt met de lichamelijke gevolgen van kindermishandeling. Kinderen met een geschiedenis van mishandeling of verwaarlozing werden gevolgd tot in de volwassenheid en vergeleken met een controlegroep. De onderzoekers vonden dat sociale steun gedurende het leven deels verklaarde waarom sommige volwassenen met een geschiedenis van mishandeling minder fysiologische stressbelasting (allostatic load) hadden. Dat betekent dat de stress minder fysieke slijtage in het lichaam veroorzaakte wanneer deze volwassenen sociale steun hadden ontvangen [4].

Overzichtsonderzoek naar sociale steun en veerkracht beschrijft dat deze effecten samenhangen met verschillende processen, waaronder stressregulatie, coping en het ervaren van veiligheid [5]. Ook co-regulatie speelt daarbij een rol: kinderen leren omgaan met spanning en emoties niet alleen door zelfstandig te oefenen, maar ook door interacties met steunende volwassenen. Via co-regulatie helpen volwassenen kinderen om emoties te herkennen, spanning te reguleren en strategieën te ontwikkelen om met moeilijke situaties om te gaan. Dit geldt niet alleen voor ouders, maar ook voor andere belangrijke volwassenen, zoals leraren, coaches en mentors [6].

Sociale steun en het stresssysteem

[1] Leung, D. Y. L., Chan, A. C. Y., & Ho, G. W. K. (2022). Resilience of emerging adults after adverse childhood experiences: A qualitative systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 163–181.

[2] Bellis, M. A., Hardcastle, K., Ford, K., Hughes, K., Ashton, K., Quigg, Z., & Butler, N. (2017). Does continuous trusted adult support in childhood impart life-course resilience against adverse childhood experiences? A retrospective study on adult health-harming behaviours and mental well-being. BMC Psychiatry, 17(1), 110.

[3] Webster, D., Dunne, L., & Hunter, R. (2021). Association between social networks and subjective well-being in adolescents: A systematic review. Youth & Society, 53(2), 175–210.

[4] Sippel, L. M., Pietrzak, R. H., Charney, D. S., Mayes, L. C., & Southwick, S. M. (2015). How does social support enhance resilience in the trauma-exposed individual? Ecology and Society, 20(4), Article 10.

[5] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[6] Markus, H., & Nurius, P. (1986). Possible selves. American Psychologist, 41(9), 954–969.

[7] Sulimani-Aidan, Y., & Schwartz-Tayri, T. M. (2021). The role of natural mentoring and sense of belonging in enhancing resilience among youth in care. Children and Youth Services Review, 120, 105773.

De positieve invloed van sociale steun op de ontwikkeling van kinderen wordt in verschillende onderzoeken beschreven. In hun systematische review laten Leung en collega's zien dat steunende volwassenen jongeren helpen om zelfvertrouwen op te bouwen, vaardigheden te ontwikkelen en een positiever toekomstperspectief te krijgen [1]. Daarnaast fungeren zij als rolmodel: zij stimuleren prosociaal gedrag, ontmoedigen risicovol gedrag en inspireren jongeren om andere keuzes te maken dan zij in hun omgeving hebben gezien. Ook Bellis en collega's vonden dat volwassenen die tijdens hun jeugd een betrouwbare volwassene hadden, later minder vaak ongezond of schadelijk gedrag vertoonden en een beter mentaal welzijn rapporteerden [2].

Ook andere onderzoeken laat zien dat steunende relaties bijdragen aan een gezonde ontwikkeling. Webster en collega's vonden in een systematische review dat offline sociale netwerken consistent samenhangen met een betere stemming, meer zelfvertrouwen en minder eenzaamheid bij adolescenten [3]. Sippel en collega's beschrijven daarnaast dat sociale steun veerkracht bevordert door onder andere positieve emoties, zelfwaardering, zelfeffectiviteit en het gevoel van verbondenheid te versterken [4]. Bauer en collega's concluderen in hun systematische review dat sociale steun de mentale gezondheid van kinderen en jongeren versterkt via verschillende mechanismen, waaronder verbondenheid, vertrouwen, sociale vaardigheden en positieve interacties [5].

Door blootstelling aan rolmodellen kunnen jongeren zich alternatieve toekomstscenario’s voorstellen, waardoor hun gevoel van perspectief en hoop toeneemt en ze gemotiveerd raken voor verandering. Een toekomstig zelfbeeld wordt onder andere gevormd door eerdere ervaringen, sociale interacties en vergelijking met anderen, volgens de theorie van Markus en Nurius [6]. Sulimani-Aidan en Tayri-Schwartz onderzochten de rol van natuurlijke mentoren (betekenisvolle volwassenen in het leven van jongeren) in het leven van jongeren in residentiële jeugdzorg voor hun veerkracht. Mentorschapsrelaties droegen via een sterker gevoel van verbondenheid bij aan meer hoop en betere levensvaardigheden van jongeren [7].

Sociale steun en een gezonde ontwikkeling

[1] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[2] Hamby, S. (2025). The resilience portfolio concept: New insights into how sufficient strengths can overcome even high burdens of trauma. Review of General Psychology, 29(3), 311–324.

[3] Lee, H., Boyd, R., Slack, K. S., Mather, R. S., & Murray, R. K. (2022). Adverse childhood experiences, positive childhood experiences, and adult health. Journal of the Society for Social Work and Research, 13(3), 441–461.

[4] Chang, Y., Chang, O. D., Yang, J., Sattler, K., & Yoon, S. (2025). Patterns of protective factors following childhood maltreatment and youth developmental outcomes. Child Maltreatment.

[5] Gross-Manos, D., Kosher, H., Morris, A. S., & Hays-Grudo, J. (2025). The association between protective factors and children’s subjective well-being: A comparative cross-national analysis. Adversity and Resilience Science, 6(4), 537–556.

[6] Abu Ghazaleh, N., Schoorl, R., & van Zal, S. (2025). Wat mij helpt: Jongeren in kwetsbare omstandigheden aan het woord over beschermende factoren door middel van storytelling. Hogeschool van Amsterdam.

Sociale steun vergroot ook de toegang tot hulpbronnen, kansen en positieve ervaringen. Bauer en collega's beschrijven in hun systematische review naar interventies bijvoorbeeld dat sociale steun aan kinderen onder meer werkt doordat kinderen via anderen toegang krijgen tot nieuwe mogelijkheden, sociale participatie en hulpbronnen [1]. Ook Hamby benadrukt in het Resilience Portfolio model dat steunende relaties kinderen niet alleen beschermen, maar ook in contact brengen met nieuwe mogelijkheden, rollen en positieve ervaringen die bijdragen aan veerkracht [2].

Het belang van de opeenstapeling van positieve ervaringen komt terug in onderzoek naar Positive Childhood Experiences (PCE's). Lee en collega's laten zien dat ervaringen zoals een betrouwbare volwassene, een beste vriend, ergens bij horen, een mentor of betrokkenheid bij de gemeenschap samenhangen met betere gezondheidsuitkomsten op volwassen leeftijd [3]. Daarbij lijken juist meerdere verschillende positieve ervaringen samen het grootste verschil te maken. Ook Chang en collega's vonden dat jongeren met een breder profiel van beschermende factoren, verspreid over gezin, school en omgeving, beter functioneren dan jongeren met minder verschillende beschermende factoren [4]. Gross-Manos en collega's laten eveneens zien dat het aantal beschermende ervaringen samenhangt met een hoger subjectief welzijn [5].

Dat beeld wordt bevestigd door jongeren zelf. In het onderzoek Wat mij helpt van de Hogeschool van Amsterdam beschrijven jongeren dat niet één grote interventie, maar juist de opeenstapeling van kleine, dagelijkse vormen van steun – zoals een kort gesprek, een veilige plek op school of in het jongerenwerk, of contact met leeftijdgenoten – voor hen het verschil maakte [6].

Sociale steun en het vergroten van mogelijkheden