Sociale steun is wat een kind ervaart

Katje (ouder):

‘Mijn buurvrouw is een hele fijne steun. Ze vraagt af en toe hoe het gaat, vraagt of ik kom eten of dat ze eten kan brengen. Ook laat ze weten dat de deur voor mij openstaat en dat vragen altijd mag.’

Mo:

‘Mijn laptop was kapot en thuis was geen geld. Daar was ik erg gestrest door. Mijn docent regelde een nieuwe laptop. Daardoor kon ik op school gewoon weer meedoen.’

Inez:

‘Door mensen te ontmoeten die vergelijkbare dingen hadden meegemaakt, voelde ik me voor het eerst minder alleen.’

Mandy:

‘Bij een vriendin thuis voelde ik hoe het ook kon zijn: warm en veilig. Het voelde echt als een tweede gezin waar ik thuis was.’

Jip:

‘Het maakte verschil dat iemand niet alleen vroeg hoe het thuis ging, maar ook welke muziek ik leuk vond.’

Esmeralda:

‘Het hielp dat iemand niet meteen iets wilde oplossen, maar gewoon naar me luisterde.’

Büsra:

Van mijn leraar mocht ik na school helpen met huiswerk. Ik voelde me daardoor niet alleen veilig, maar ook even de juf die ik later wilde worden.’

Esmay:

‘Je hoeft mijn problemen niet op te lossen om belangrijk voor me te zijn. Er gewoon zijn, luisteren en in mij geloven kan al enorm veel betekenen.’

Juist daarom is het belangrijk om als professional niet alleen te vragen wie een kind helpt, maar vooral hoe het kind die steun ervaart.

Een kind kan veel mensen om zich heen hebben en zich toch eenzaam voelen. Andersom kan één betrouwbare volwassene al genoeg zijn om het gevoel te geven: ik sta er niet alleen voor.

Daarom maken we onderscheid tussen sociale steun die je ervaart en sociale steun die je ontvangt.

Het gaat niet alleen om hoeveel mensen er zijn

Functionele sociale steun gaat over de betekenis en kwaliteit van die relaties. Wat is de functie van deze persoon in het leven van een kind? En in hoeverre ervaar het kind dit als helpend?

Structurele sociale steun gaat over de omvang en samenstelling van het sociale netwerk: hoeveel mensen zijn er rondom een kind? En hoe vaak is er contact?

Ontvangen sociale steun gaat over de steun die iemand daadwerkelijk krijgt. Bijvoorbeeld iemand die helpt met huiswerk, meegaat naar een afspraak of een luisterend oor biedt. Die steun kan goed bedoeld zijn, maar wordt niet altijd als steun ervaren.

Ervaren sociale steun gaat over het gevoel dat er mensen zijn die je steunen wanneer dat nodig is. Dat je erbij hoort, gewaardeerd wordt en erop kunt vertrouwen dat iemand er voor je is. Dat gevoel alleen al draagt bij aan welzijn en veerkracht, ook als een kind op dat moment geen hulp nodig heeft.

Een groot netwerk betekent niet automatisch dat een kind veel sociale steun ervaart. Een kind kan opa's, oma's, buren, klasgenoten en trainers om zich heen hebben, maar zich toch alleen voelen als het bij niemand terecht durft met een probleem.

Daarom kijken we niet alleen naar de omvang van een sociaal netwerk, maar ook naar de kwaliteit van de relaties.

5. Praktische steun

Een opa die een kind iedere week naar voetbal brengt. Een buur die oppast. Een tante die de sportlessen van een kind betaalt. Praktische steun neemt zorgen weg en geeft kinderen en gezinnen ruimte om zich op andere dingen te richten.

4. Informationele steun

Soms helpt het vooral als iemand uitlegt wat er gaat gebeuren of samen meedenkt over een moeilijke situatie. Informationele steun helpt kinderen om situaties beter te begrijpen en keuzes te maken die passen bij wat zij nodig hebben. Dat kan door uitleg te geven, samen verschillende mogelijkheden te verkennen of een kind te helpen de voor- en nadelen van keuzes op een rij te zetten. Advies kan helpend zijn, maar sluit het liefst aan bij de vragen en behoeften van het kind. Wanneer een professional te snel met oplossingen of adviezen komt, kan een kind zich minder gehoord voelen of weerstand ervaren.

3. Ergens bij horen

Kinderen hebben behoefte om deel uit te maken van een groep waarin zij zich welkom en geaccepteerd voelen. Dat kan thuis zijn, maar ook op school, een sportvereniging of in de buurt.

2. Sociaal contact en verbondenheid

Samen voetballen. Na school afspreken. Bij een club horen. Een buur die altijd even zwaait. Positieve sociale contacten geven kinderen het gevoel dat ze erbij horen. Dat hoeft niet per se met iemand te zijn in het directe sociale netwerk van een kind. Ze maken het bovendien makkelijker om ook andere vormen van steun te ontvangen.

1. Emotionele steun

Een mentor die zegt: ‘Ik zie dat het vandaag niet goed met je gaat.’ Een buurvrouw die luistert. Emotionele steun gaat over luisteren, begrip tonen, aandacht hebben en troosten. Ook bijvoorbeeld het uitspreken van waardering voor de ander valt hieronder. Een kind heeft niet altijd door dat iemand emotionele steun biedt. Juist die vanzelfsprekende aandacht en betrokkenheid kunnen veel verschil maken.

Sociale steun kent verschillende vormen

Er zijn verschillende manieren waarop je sociale steun kunt bieden. Ze dragen allemaal op een eigen manier bij aan een belangrijk basisgevoel: gezien en gehoord voelen. Je hoeft niet zelf alle typen steun te bieden aan een kind of gezin. Maar het is wel belangrijk om je te realiseren dat sociale steun op meerdere manieren kan worden versterkt.

‘Ik had een docente van wie ik boeken kreeg omdat ze wist dat ik zelf geen geld had om die te kopen.’

‘De advocaat van een van mijn ouders regelde, bij een rechtszaak waarbij wij ook gehoord werden, warme chocolademelk voor ons.’

Jongeren noemen vaak geen grote interventies, maar kleine momenten van aandacht als bijzonder helpend. In Augeo Magazine verzamelden we citaten van jongeren over steun die zij ontvingen.

Kleine dingen die het verschil maken

Emir vertelt hoe hij zijn neef steunt, wiens ouders thuis veel ruzie maken.

Lisanne vertelt hoe ze praktische steun biedt aan haar buurmeisje Hilde.

Steun bieden

Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Vraag hoe een kind de steun ervaart

Goedbedoelde hulp voelt niet altijd als steun. Vraag daarom niet alleen welke steun een kind krijgt, maar ook of die steun helpend is. Zo ontdek je welke relaties je kunt versterken.

Kijk breed naar wat het kind en gezin nodig hebben.

Soms is het bieden van een luisterend oor voldoende. Maar wees je ervan bewust dat sociale steun meer is dan dat. Het sociale netwerk kan een belangrijke rol spelen in verschillende onderdelen van het leven van een gezin.

Kijk verder dan het aantal mensen in het netwerk

Vraag niet alleen wie er belangrijk zijn voor een kind, maar ook wat deze mensen voor het kind betekenen. Bij wie voelt het kind zich veilig? Wie biedt troost, praktische hulp of een luisterend oor. Gebruik bijvoorbeeld de tool Wie-voor-wat schema van PI Research.

hoofdstuk 2

Wat is sociale steun?

Sociale steun betekent dat een kind weet: er zijn mensen bij wie ik terechtkan als het moeilijk is. Mensen die luisteren, helpen, meedenken of er gewoon zijn. Sociale steun is meer dan hulp krijgen op moeilijke momenten. Het geeft kinderen het gevoel dat ze ertoe doen, ergens bij horen en er niet alleen voor staan. Juist dat gevoel helpt kinderen zich goed te voelen, met tegenslagen om te gaan en zich veerkrachtig te ontwikkelen.

In de wetenschap wordt sociale steun omschreven als de psychologische, sociale en praktische hulpbronnen die iemand vanuit zijn omgeving ontvangt. Maar uiteindelijk draait het vooral om één vraag: ervaart een kind dat er mensen zijn op wie het kan terugvallen?

Definities sociale steun

[1] Cobb, S. (1976). Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic Medicine, 38(5), 300–314.

[2] Cohen, S. (2004). Social relationships and health. American Psychologist, 59(8), 676–684.

[3] Taylor, S. E. (2011). Social support: A review. In H. S. Friedman (Ed.), The Oxford handbook of health psychology (pp. 190–214). Oxford University Press.

[4] Sippel, L. M., Pietrzak, R. H., Charney, D. S., Mayes, L. C., & Southwick, S. M. (2015). How does social support enhance resilience in the trauma-exposed individual? Ecology and Society, 20(4), Article 10.

[5] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[6] Wills, T. A., & Shinar, O. (2000). Measuring perceived and received social support. In S. Cohen, L. G. Underwood, & B. H. Gottlieb (Eds.), Social support measurement and intervention: A guide for health and social scientists (pp. 86–135). Oxford University Press.

[7] Haber, M. G., Cohen, J. L., Lucas, T., & Baltes, B. B. (2007). The relationship between self-reported received and perceived social support: A meta-analytic review. American Journal of Community Psychology, 39(1–2), 133–144.

[8] Yeo, G., Lansford, J. E., & Rudolph, K. D. (2025). How does perceived social support relate to human thriving? A systematic review with meta-analyses. Psychological Bulletin, 151(9), 1089–1124.

[9] Von Cheong, E., Sinnott, C., Dahly, D., & Kearney, P. M. (2017). Adverse childhood experiences (ACEs) and later-life depression: Perceived social support as a potential protective factor. BMJ Open, 7(9), e013228.

Templeton, J. M., Dixon, W. E., Williams, S., Morelen, D., Driggers-Jones, L., & Robertson, C. (2025). The mediating role of social support on the link between adverse childhood experiences and adult mental health. Journal of Experimental Child Psychology, 252, 106148.

Sociale steun is een van de meest onderzochte begrippen binnen de psychologie en gezondheidswetenschappen. Toch bestaat er geen eenduidige definitie. Verschillende onderzoekers leggen andere accenten, maar de meeste definities bouwen voort op het werk van Cobb en Cohen. Cobb [1] definieerde als een van de eersten sociale steun als: het gevoel dat iemand ervaart dat er voor hem wordt gezorgd, dat hij geliefd en gewaardeerd is, en deel uitmaakt van een sociaal netwerk van wederzijdse betrokkenheid. Cohen [2] definieerde sociale steun later als het beschikbaar stellen van psychologische en materiële hulpbronnen, met als doel iemands vermogen om met stress om te gaan te versterken. Veel onderzoek daarna borduurt voort op deze definities, zoals Taylor [3], Sippel en collega's [4] en Bauer en collega's [5]. Ondanks verschillen in definities is de kern van sociale steun in de literatuur vergelijkbaar. Sociale steun verwijst naar de psychologische, sociale en praktische hulpbronnen die mensen via hun relaties met anderen kunnen ontvangen en ervaren. Deze hulpbronnen helpen mensen om met stress om te gaan, zich goed te ontwikkelen en hun welzijn te bevorderen.

Vrijwel alle definities maken onderscheid tussen ontvangen en ervaren sociale steun. Ontvangen steun verwijst naar de hulp die iemand daadwerkelijk krijgt. Ervaren steun gaat over de mate waarin iemand het gevoel heeft dat steun beschikbaar is wanneer dat nodig is. Cohen [2] beschreef dat niet zozeer de steun die iemand daadwerkelijk ontvangt bepalend is voor de effecten van sociale steun, maar vooral het vertrouwen dat steun beschikbaar is wanneer dat nodig is. Er kan veel sociale steun beschikbaar zijn, zonder dat iemand die ook als steun ervaart. Verschillende studies laten zien dat vooral ervaren sociale steun samenhangt met positieve uitkomsten op het gebied van gezondheid, welzijn en veerkracht. Zo concluderen Wills en Shinar [6] bijvoorbeeld dat ervaren sociale steun een sterkere en consistenter voorspeller is van gezondheid en welzijn dan ontvangen steun. De meta-analyse van Haber en collega's [7] bevestigt dat ervaren en ontvangen sociale steun weliswaar samenhangen, maar verschillende constructen zijn, waarbij vooral ervaren sociale steun consequent samenhangt met betere gezondheidsuitkomsten.

Dit beeld wordt ook bevestigd in een recente systematische review en meta-analyse van Yeo en collega's [8], waarin 604 studies werden samengebracht. De auteurs laten zien dat ervaren sociale steun – over verschillende bronnen en typen van ervaren sociale steun heen – consistent samenhangt met positieve uitkomsten op het gebied van mentale en fysieke gezondheid, risicogedrag, onderwijs en werk. Ook onderzoek naar sociale steun en ingrijpende jeugdervaringen laat vooral de positieve effecten van ervaren sociale steun zien [9]. Dat is logisch: iemand heeft pas iets aan steun als hij of zij die steun ook als beschikbaar, betrouwbaar en helpend ervaart.

Structurele en functionele sociale steun

[1] Cohen, S. (2004). Social relationships and health. American Psychologist, 59(8), 676–684.

[2] Taylor, S. E. (2011). Social support: A review. In H. S. Friedman (Ed.), The Oxford handbook of health psychology (pp. 190–214). Oxford University Press.

[3] Melkman, E. P. (2017). Childhood adversity, social support networks and well-being among youth aging out of care: An exploratory study of mediation. Child Abuse & Neglect, 72, 85–97.

[4] Thomas, D. R., & Hodges, I. D. (2025). Distinguishing types of social support: A qualitative synthesis. PsyArXiv.

Bij sociale steun wordt vaak direct gedacht aan hoe groot het sociaal netwerk van iemand is. In de wetenschappelijke literatuur wordt echter benadrukt dat sociale steun meer is dan alleen de aanwezigheid van sociale relaties. Daarom onderscheiden onderzoekers structurele en functionele sociale steun. Dit onderscheid is belangrijk voor de manier waarop je sociale steun meet en in kaart brengt. Structurele sociale steun beschrijft het bestaan, de omvang en samenstelling van het sociale netwerk, terwijl functionele sociale steun gaat over wat deze relaties daadwerkelijk bieden: de functie ervan. Volgens Cohen zegt de omvang van een sociaal netwerk op zichzelf weinig over hoeveel steun daadwerkelijk beschikbaar is. Eén betekenisvolle relatie kan immers meer steun bieden dan een groot netwerk waarin weinig steun wordt ervaren. De relatie tussen het aantal sociale relaties en de functionele steun die iemand ervaart, is laag [1].

Ook bijvoorbeeld Taylor [2] benadrukt in haar review naar sociale steun dat sociale netwerken de basis vormen voor sociale steun, maar dat juist de kwaliteit en functies van relaties bepalend zijn voor de positieve effecten ervan. Melkman [3] laat zien dat vooral de ervaren kwaliteit van steunende relaties samenhangt met het welzijn van jongeren die de jeugdzorg verlaten. Structurele kenmerken hebben vaak effect op het welzijn via andere factoren. Het is belangrijk om beide uit te vragen: aan de ene kant het aantal relaties en de frequentie van contact, aan de andere kant de tevredenheid met dit contact. In hun recente kwalitatieve synthese sluiten Thomas en Hodges [4] hierbij aan: zij beschrijven sociale steun vooral vanuit de verschillende functies die relaties kunnen vervullen, zoals emotionele, praktische en informatieve steun.

Typen sociale steun

[1] Cutrona, C. E., & Russell, D. W. (1990). Type of social support and specific stress: Toward a theory of optimal matching. In B. R. Sarason, I. G. Sarason, & G. R. Pierce (Eds.), Social support: An interactional view (pp. 319–366). Wiley.

[2] Thomas, D. R., & Hodges, I. D. (2025). Distinguishing types of social support: A qualitative synthesis. PsyArXiv.

[3] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

  • Emotionele steun verwijst naar uitingen van zorg, begrip, troost, aandacht en betrokkenheid. Deze vorm van steun kwam het meest consistent naar voren in de literatuur. Thomas en Hodges onderscheiden binnen emotionele steun twee onderdelen: ruimte om gevoelens te delen en steun waarbij iemand warmte, betrokkenheid en waardering laat zien. Emotionele steun is vaak onzichtbaar voor de ontvanger en kan effectiever zijn in het verminderen van negatieve emoties dan zichtbare steun.

  • Sociaal contact en verbondenheid gaat over positieve sociale interacties, samen tijd doorbrengen en deelnemen aan activiteiten. Sociaal contact heeft positieve op zichzelf, maar kan ook andere vormen van sociale steun stimuleren zoals emotionele steun. Deze vorm van sociale steun hoeft niet per se van iemand te komen die wordt gezien als iemands sociale netwerk. Ook deze vorm van steun is vaak niet direct zichtbaar.

  • Sociale steun rondom ergens bij horen gaat over sociale integratie en inclusie in een groep of activiteiten. Het is niet altijd zo dat bij sociaal contact, iemand ook het gevoel heeft ergens bij te horen. Daarom is het een aparte categorie.

  • Informationele steun gaat over het geven van informatie over hoe je iets kunt doen, hoe je een situatie kunt begrijpen of erop kunt reageren en helpen bij het herwaarderen van een situatie. Het gaat ook over het geven van advies en begeleiding bij hoe problemen aan te pakken. Te directieve adviezen kunnen gevoelens van zelfeffectiviteit verminderen en weerstand oproepen.

  • Praktische steun wordt ook wel instrumentele steun genoemd. Dit gaat meer over het ondersteunen bij dagelijkse taken, bijvoorbeeld in het huis of met vervoer. Maar ook financiële hulp of het aanbieden van eten of verblijf vallen hieronder.

Ook jongeren zelf beschrijven deze verschillende functies van sociale steun. In onderzoek noemen zij bijvoorbeeld emotionele steun van vrienden, praktische steun van ouders en school, en informationele steun van volwassenen die uitleg geven of met hen meedenken [3].

Er bestaan verschillende indelingen van typen steun. Een veelgebruikte indeling is die van Cutrona en Russell uit de jaren ’90 [1], die onderscheid maken tussen emotionele steun, praktische steun, informationele steun, waarderingssteun en sociale-integratiesteun. De meeste komen grotendeels overeen in later onderzoek, maar hanteren andere benamingen of leggen andere accenten.

Thomas en Hodges [2] brachten deze samen in een recente kwalitatieve synthese. Op basis van bestaande classificaties, meetinstrumenten en reviews onderscheiden zij vijf kernvormen van sociale steun die onderbouwd zijn vanuit de literatuur: emotionele steun, sociaal contact en verbondenheid, ergens bij horen, informationele steun en praktische steun. Niet alle vormen van sociale steun zijn even zichtbaar, maar juist deze vormen van steun zijn wel heel belangrijk. Per type steun beschrijven ze verschillende kenmerken:

deel dit artikel

‘Ik had een docente van wie ik boeken kreeg omdat ze wist dat ik zelf geen geld had om die te kopen.’

‘De advocaat van een van mijn ouders regelde, bij een rechtszaak waarbij wij ook gehoord werden, warme chocolademelk voor ons.’

Jongeren noemen vaak geen grote interventies, maar kleine momenten van aandacht als bijzonder helpend. In Augeo Magazine verzamelden we citaten van jongeren over steun die zij ontvingen.

Kleine dingen die het verschil maken

Wat betekent dit voor jou in de praktijk?

Vraag hoe een kind de steun ervaart

Goedbedoelde hulp voelt niet altijd als steun. Vraag daarom niet alleen welke steun een kind krijgt, maar ook of die steun helpend is. Zo ontdek je welke relaties je kunt versterken.

Kijk breed naar wat het kind en gezin nodig hebben.

Soms is het bieden van een luisterend oor voldoende. Maar wees je ervan bewust dat sociale steun meer is dan dat. Het sociale netwerk kan een belangrijke rol spelen in verschillende onderdelen van het leven van een gezin.

Kijk verder dan het aantal mensen in het netwerk

Vraag niet alleen wie er belangrijk zijn voor een kind, maar ook wat deze mensen voor het kind betekenen. Bij wie voelt het kind zich veilig? Wie biedt troost, praktische hulp of een luisterend oor. Gebruik bijvoorbeeld de tool Wie-voor-wat schema van PI Research.

Emir vertelt hoe hij zijn neef steunt, wiens ouders thuis veel ruzie maken.

Lisanne vertelt hoe ze praktische steun biedt aan haar buurmeisje Hilde.

Steun bieden
Mo:

‘Mijn laptop was kapot en thuis was geen geld. Daar was ik erg gestrest door. Mijn docent regelde een nieuwe laptop. Daardoor kon ik op school gewoon weer meedoen.’

Soms helpt het vooral als iemand uitlegt wat er gaat gebeuren of samen meedenkt over een moeilijke situatie. Informationele steun helpt kinderen om situaties beter te begrijpen en keuzes te maken die passen bij wat zij nodig hebben. Dat kan door uitleg te geven, samen verschillende mogelijkheden te verkennen of een kind te helpen de voor- en nadelen van keuzes op een rij te zetten. Advies kan helpend zijn, maar sluit het liefst aan bij de vragen en behoeften van het kind. Wanneer een professional te snel met oplossingen of adviezen komt, kan een kind zich minder gehoord voelen of weerstand ervaren.

4. Informationele steun

Inez:

‘Door mensen te ontmoeten die vergelijkbare dingen hadden meegemaakt, voelde ik me voor het eerst minder alleen.’

Kinderen hebben behoefte om deel uit te maken van een groep waarin zij zich welkom en geaccepteerd voelen. Dat kan thuis zijn, maar ook op school, een sportvereniging of in de buurt.

3. Ergens bij horen

Mandy:

‘Bij een vriendin thuis voelde ik hoe het ook kon zijn: warm en veilig. Het voelde echt als een tweede gezin waar ik thuis was.’

Samen voetballen. Na school afspreken. Bij een club horen. Een buur die altijd even zwaait. Positieve sociale contacten geven kinderen het gevoel dat ze erbij horen. Dat hoeft niet per se met iemand te zijn in het directe sociale netwerk van een kind. Ze maken het bovendien makkelijker om ook andere vormen van steun te ontvangen.

2. Sociaal contact en verbondenheid

Jip:

‘Het maakte verschil dat iemand niet alleen vroeg hoe het thuis ging, maar ook welke muziek ik leuk vond.’

Esmeralda:

‘Het hielp dat iemand niet meteen iets wilde oplossen, maar gewoon naar me luisterde.’

Een mentor die zegt: ‘Ik zie dat het vandaag niet goed met je gaat.’ Een buurvrouw die luistert. Emotionele steun gaat over luisteren, begrip tonen, aandacht hebben en troosten. Ook bijvoorbeeld het uitspreken van waardering voor de ander valt hieronder. Een kind heeft niet altijd door dat iemand emotionele steun biedt. Juist die vanzelfsprekende aandacht en betrokkenheid kunnen veel verschil maken.

1. Emotionele steun

Er zijn verschillende manieren waarop je sociale steun kunt bieden. Ze dragen allemaal op een eigen manier bij aan een belangrijk basisgevoel: gezien en gehoord voelen. Je hoeft niet zelf alle typen steun te bieden aan een kind of gezin. Maar het is wel belangrijk om je te realiseren dat sociale steun op meerdere manieren kan worden versterkt.

Sociale steun kent verschillende vormen

Een opa die een kind iedere week naar voetbal brengt. Een buur die oppast. Een tante die de sportlessen van een kind betaalt. Praktische steun neemt zorgen weg en geeft kinderen en gezinnen ruimte om zich op andere dingen te richten.

5. Praktische steun

Katje (ouder):

‘Mijn buurvrouw is een hele fijne steun. Ze vraagt af en toe hoe het gaat, vraagt of ik kom eten of dat ze eten kan brengen. Ook laat ze weten dat de deur voor mij openstaat en dat vragen altijd mag.’

Functionele sociale steun gaat over de betekenis en kwaliteit van die relaties. Wat is de functie van deze persoon in het leven van een kind? En in hoeverre ervaar het kind dit als helpend?

Structurele sociale steun gaat over de omvang en samenstelling van het sociale netwerk: hoeveel mensen zijn er rondom een kind? En hoe vaak is er contact?

Een groot netwerk betekent niet automatisch dat een kind veel sociale steun ervaart. Een kind kan opa's, oma's, buren, klasgenoten en trainers om zich heen hebben, maar zich toch alleen voelen als het bij niemand terecht durft met een probleem.

Daarom kijken we niet alleen naar de omvang van een sociaal netwerk, maar ook naar de kwaliteit van de relaties.

Het gaat niet alleen om hoeveel mensen er zijn

Ontvangen sociale steun gaat over de steun die iemand daadwerkelijk krijgt. Bijvoorbeeld iemand die helpt met huiswerk, meegaat naar een afspraak of een luisterend oor biedt. Die steun kan goed bedoeld zijn, maar wordt niet altijd als steun ervaren.

Ervaren sociale steun gaat over het gevoel dat er mensen zijn die je steunen wanneer dat nodig is. Dat je erbij hoort, gewaardeerd wordt en erop kunt vertrouwen dat iemand er voor je is. Dat gevoel alleen al draagt bij aan welzijn en veerkracht, ook als een kind op dat moment geen hulp nodig heeft.

Sociale steun is wat een kind ervaart

Een kind kan veel mensen om zich heen hebben en zich toch eenzaam voelen. Andersom kan één betrouwbare volwassene al genoeg zijn om het gevoel te geven: ik sta er niet alleen voor.

Daarom maken we onderscheid tussen sociale steun die je ervaart en sociale steun die je ontvangt.

Büsra:

Van mijn leraar mocht ik na school helpen met huiswerk. Ik voelde me daardoor niet alleen veilig, maar ook even de juf die ik later wilde worden.’

Juist daarom is het belangrijk om als professional niet alleen te vragen wie een kind helpt, maar vooral hoe het kind die steun ervaart.

Esmay:

‘Je hoeft mijn problemen niet op te lossen om belangrijk voor me te zijn. Er gewoon zijn, luisteren en in mij geloven kan al enorm veel betekenen.’

Wat is sociale steun?

hoofdstuk 2

Sociale steun betekent dat een kind weet: er zijn mensen bij wie ik terechtkan als het moeilijk is. Mensen die luisteren, helpen, meedenken of er gewoon zijn. Sociale steun is meer dan hulp krijgen op moeilijke momenten. Het geeft kinderen het gevoel dat ze ertoe doen, ergens bij horen en er niet alleen voor staan. Juist dat gevoel helpt kinderen zich goed te voelen, met tegenslagen om te gaan en zich veerkrachtig te ontwikkelen.

In de wetenschap wordt sociale steun omschreven als de psychologische, sociale en praktische hulpbronnen die iemand vanuit zijn omgeving ontvangt. Maar uiteindelijk draait het vooral om één vraag: ervaart een kind dat er mensen zijn op wie het kan terugvallen?

[1] Cobb, S. (1976). Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic Medicine, 38(5), 300–314.

[2] Cohen, S. (2004). Social relationships and health. American Psychologist, 59(8), 676–684.

[3] Taylor, S. E. (2011). Social support: A review. In H. S. Friedman (Ed.), The Oxford handbook of health psychology (pp. 190–214). Oxford University Press.

[4] Sippel, L. M., Pietrzak, R. H., Charney, D. S., Mayes, L. C., & Southwick, S. M. (2015). How does social support enhance resilience in the trauma-exposed individual? Ecology and Society, 20(4), Article 10.

[5] Bauer, A., Stevens, M., Purtscheller, D., Knapp, M., Fonagy, P., Evans-Lacko, S., & Paul, J. (2021). Mobilising social support to improve mental health for children and adolescents: A systematic review using principles of realist synthesis. PLOS ONE, 16(5), e0251750.

[6] Wills, T. A., & Shinar, O. (2000). Measuring perceived and received social support. In S. Cohen, L. G. Underwood, & B. H. Gottlieb (Eds.), Social support measurement and intervention: A guide for health and social scientists (pp. 86–135). Oxford University Press.

[7] Haber, M. G., Cohen, J. L., Lucas, T., & Baltes, B. B. (2007). The relationship between self-reported received and perceived social support: A meta-analytic review. American Journal of Community Psychology, 39(1–2), 133–144.

[8] Yeo, G., Lansford, J. E., & Rudolph, K. D. (2025). How does perceived social support relate to human thriving? A systematic review with meta-analyses. Psychological Bulletin, 151(9), 1089–1124.

[9] Von Cheong, E., Sinnott, C., Dahly, D., & Kearney, P. M. (2017). Adverse childhood experiences (ACEs) and later-life depression: Perceived social support as a potential protective factor. BMJ Open, 7(9), e013228.

Templeton, J. M., Dixon, W. E., Williams, S., Morelen, D., Driggers-Jones, L., & Robertson, C. (2025). The mediating role of social support on the link between adverse childhood experiences and adult mental health. Journal of Experimental Child Psychology, 252, 106148.

Sociale steun is een van de meest onderzochte begrippen binnen de psychologie en gezondheidswetenschappen. Toch bestaat er geen eenduidige definitie. Verschillende onderzoekers leggen andere accenten, maar de meeste definities bouwen voort op het werk van Cobb en Cohen. Cobb [1] definieerde als een van de eersten sociale steun als: het gevoel dat iemand ervaart dat er voor hem wordt gezorgd, dat hij geliefd en gewaardeerd is, en deel uitmaakt van een sociaal netwerk van wederzijdse betrokkenheid. Cohen [2] definieerde sociale steun later als het beschikbaar stellen van psychologische en materiële hulpbronnen, met als doel iemands vermogen om met stress om te gaan te versterken. Veel onderzoek daarna borduurt voort op deze definities, zoals Taylor [3], Sippel en collega's [4] en Bauer en collega's [5]. Ondanks verschillen in definities is de kern van sociale steun in de literatuur vergelijkbaar. Sociale steun verwijst naar de psychologische, sociale en praktische hulpbronnen die mensen via hun relaties met anderen kunnen ontvangen en ervaren. Deze hulpbronnen helpen mensen om met stress om te gaan, zich goed te ontwikkelen en hun welzijn te bevorderen.

Vrijwel alle definities maken onderscheid tussen ontvangen en ervaren sociale steun. Ontvangen steun verwijst naar de hulp die iemand daadwerkelijk krijgt. Ervaren steun gaat over de mate waarin iemand het gevoel heeft dat steun beschikbaar is wanneer dat nodig is. Cohen [2] beschreef dat niet zozeer de steun die iemand daadwerkelijk ontvangt bepalend is voor de effecten van sociale steun, maar vooral het vertrouwen dat steun beschikbaar is wanneer dat nodig is. Er kan veel sociale steun beschikbaar zijn, zonder dat iemand die ook als steun ervaart. Verschillende studies laten zien dat vooral ervaren sociale steun samenhangt met positieve uitkomsten op het gebied van gezondheid, welzijn en veerkracht. Zo concluderen Wills en Shinar [6] bijvoorbeeld dat ervaren sociale steun een sterkere en consistenter voorspeller is van gezondheid en welzijn dan ontvangen steun. De meta-analyse van Haber en collega's [7] bevestigt dat ervaren en ontvangen sociale steun weliswaar samenhangen, maar verschillende constructen zijn, waarbij vooral ervaren sociale steun consequent samenhangt met betere gezondheidsuitkomsten.

Dit beeld wordt ook bevestigd in een recente systematische review en meta-analyse van Yeo en collega's [8], waarin 604 studies werden samengebracht. De auteurs laten zien dat ervaren sociale steun – over verschillende bronnen en typen van ervaren sociale steun heen – consistent samenhangt met positieve uitkomsten op het gebied van mentale en fysieke gezondheid, risicogedrag, onderwijs en werk. Ook onderzoek naar sociale steun en ingrijpende jeugdervaringen laat vooral de positieve effecten van ervaren sociale steun zien [9]. Dat is logisch: iemand heeft pas iets aan steun als hij of zij die steun ook als beschikbaar, betrouwbaar en helpend ervaart.

Definities sociale steun

[1] Cohen, S. (2004). Social relationships and health. American Psychologist, 59(8), 676–684.

[2] Taylor, S. E. (2011). Social support: A review. In H. S. Friedman (Ed.), The Oxford handbook of health psychology (pp. 190–214). Oxford University Press.

[3] Melkman, E. P. (2017). Childhood adversity, social support networks and well-being among youth aging out of care: An exploratory study of mediation. Child Abuse & Neglect, 72, 85–97.

[4] Thomas, D. R., & Hodges, I. D. (2025). Distinguishing types of social support: A qualitative synthesis. PsyArXiv.

Bij sociale steun wordt vaak direct gedacht aan hoe groot het sociaal netwerk van iemand is. In de wetenschappelijke literatuur wordt echter benadrukt dat sociale steun meer is dan alleen de aanwezigheid van sociale relaties. Daarom onderscheiden onderzoekers structurele en functionele sociale steun. Dit onderscheid is belangrijk voor de manier waarop je sociale steun meet en in kaart brengt. Structurele sociale steun beschrijft het bestaan, de omvang en samenstelling van het sociale netwerk, terwijl functionele sociale steun gaat over wat deze relaties daadwerkelijk bieden: de functie ervan. Volgens Cohen zegt de omvang van een sociaal netwerk op zichzelf weinig over hoeveel steun daadwerkelijk beschikbaar is. Eén betekenisvolle relatie kan immers meer steun bieden dan een groot netwerk waarin weinig steun wordt ervaren. De relatie tussen het aantal sociale relaties en de functionele steun die iemand ervaart, is laag [1].

Ook bijvoorbeeld Taylor [2] benadrukt in haar review naar sociale steun dat sociale netwerken de basis vormen voor sociale steun, maar dat juist de kwaliteit en functies van relaties bepalend zijn voor de positieve effecten ervan. Melkman [3] laat zien dat vooral de ervaren kwaliteit van steunende relaties samenhangt met het welzijn van jongeren die de jeugdzorg verlaten. Structurele kenmerken hebben vaak effect op het welzijn via andere factoren. Het is belangrijk om beide uit te vragen: aan de ene kant het aantal relaties en de frequentie van contact, aan de andere kant de tevredenheid met dit contact. In hun recente kwalitatieve synthese sluiten Thomas en Hodges [4] hierbij aan: zij beschrijven sociale steun vooral vanuit de verschillende functies die relaties kunnen vervullen, zoals emotionele, praktische en informatieve steun.

Structurele en functionele sociale steun

[1] Cutrona, C. E., & Russell, D. W. (1990). Type of social support and specific stress: Toward a theory of optimal matching. In B. R. Sarason, I. G. Sarason, & G. R. Pierce (Eds.), Social support: An interactional view (pp. 319–366). Wiley.

[2] Thomas, D. R., & Hodges, I. D. (2025). Distinguishing types of social support: A qualitative synthesis. PsyArXiv.

[3] Wiersma, M., Van Goor, R., Uitman, S., Van Dijk, M., Van Vliet, J., Leijenhorst, A., Banen, L., Westhoff, S., Steenvoorde, J., Slootman, M., & Kaulingfreks, F. (2025). Jongeren in overgang naar volwassenheid: Het belang van een veerkrachtperspectief. Hogeschool Inholland.

Ook jongeren zelf beschrijven deze verschillende functies van sociale steun. In onderzoek noemen zij bijvoorbeeld emotionele steun van vrienden, praktische steun van ouders en school, en informationele steun van volwassenen die uitleg geven of met hen meedenken [3].

  • Emotionele steun verwijst naar uitingen van zorg, begrip, troost, aandacht en betrokkenheid. Deze vorm van steun kwam het meest consistent naar voren in de literatuur. Thomas en Hodges onderscheiden binnen emotionele steun twee onderdelen: ruimte om gevoelens te delen en steun waarbij iemand warmte, betrokkenheid en waardering laat zien. Emotionele steun is vaak onzichtbaar voor de ontvanger en kan effectiever zijn in het verminderen van negatieve emoties dan zichtbare steun.

  • Sociaal contact en verbondenheid gaat over positieve sociale interacties, samen tijd doorbrengen en deelnemen aan activiteiten. Sociaal contact heeft positieve op zichzelf, maar kan ook andere vormen van sociale steun stimuleren zoals emotionele steun. Deze vorm van sociale steun hoeft niet per se van iemand te komen die wordt gezien als iemands sociale netwerk. Ook deze vorm van steun is vaak niet direct zichtbaar.

  • Sociale steun rondom ergens bij horen gaat over sociale integratie en inclusie in een groep of activiteiten. Het is niet altijd zo dat bij sociaal contact, iemand ook het gevoel heeft ergens bij te horen. Daarom is het een aparte categorie.

  • Informationele steun gaat over het geven van informatie over hoe je iets kunt doen, hoe je een situatie kunt begrijpen of erop kunt reageren en helpen bij het herwaarderen van een situatie. Het gaat ook over het geven van advies en begeleiding bij hoe problemen aan te pakken. Te directieve adviezen kunnen gevoelens van zelfeffectiviteit verminderen en weerstand oproepen.

  • Praktische steun wordt ook wel instrumentele steun genoemd. Dit gaat meer over het ondersteunen bij dagelijkse taken, bijvoorbeeld in het huis of met vervoer. Maar ook financiële hulp of het aanbieden van eten of verblijf vallen hieronder.

Er bestaan verschillende indelingen van typen steun. Een veelgebruikte indeling is die van Cutrona en Russell uit de jaren ’90 [1], die onderscheid maken tussen emotionele steun, praktische steun, informationele steun, waarderingssteun en sociale-integratiesteun. De meeste komen grotendeels overeen in later onderzoek, maar hanteren andere benamingen of leggen andere accenten.

Thomas en Hodges [2] brachten deze samen in een recente kwalitatieve synthese. Op basis van bestaande classificaties, meetinstrumenten en reviews onderscheiden zij vijf kernvormen van sociale steun die onderbouwd zijn vanuit de literatuur: emotionele steun, sociaal contact en verbondenheid, ergens bij horen, informationele steun en praktische steun. Niet alle vormen van sociale steun zijn even zichtbaar, maar juist deze vormen van steun zijn wel heel belangrijk. Per type steun beschrijven ze verschillende kenmerken:

Typen sociale steun